ක්රිස්තු පූර්ව 161 – 137 අතර කාලයේ දුටුගැමුණු කුමාරයා කොත්මලේ ප්රදේශයේ සැඟව ජීවත් වූ බවට පවතින ඓතිහාසික පුරාවෘත්ත සනාථ කරන සාධක රැසක් එම ප්රදේශයේ විසිරී පවතී. මව් බිසව විසින් රුහුණේ සිට මායා රටට පිටත් කර හැරීමෙන් පසු කුමාරයා කොත්මලේ දෙහදුකඩුල්ලේ සිය මගුල් කඩුව සඟවා, මාවෙල සහ කොටගෙපිටිය ගම්මාන කේන්ද්ර කරගනිමින් ජීවත් වූ බව ඉතිහාසයේ දැක්වේ.
මේ අතරින් පුරාවිද්යා රක්ෂිතයක් වන ‘රණමුනේ පීල්ල’ අදටත් දෙස් විදෙස් සංචාරකයන් අතර ඉතා ජනප්රිය ස්ථානයකි. කුමාරයා දිය නෑම සඳහා භාවිත කළ බව පැවසෙන මෙම ස්ථානයට අමතරව පුසුළුපිටිය රජමහා විහාරය ද සුවිශේෂී ඓතිහාසික අගයකින් යුක්ත වේ. කෙසේ වෙතත්, කුමාරයා විවේක ගත් ස්ථානය ලෙස සැලකෙන ‘හක්මඩ ගල් තලාව’ පිහිටි ස්ථානය අද වන විට අවිධිමත් ලෙස වෙළඳාම් කටයුතු සඳහා යොදාගෙන තිබීම කණගාටුවට කරුණකි.
එම ඓතිහාසික ගල් තලාව අසල මේ වන විට රා කඩයක් සහ රොටි කඩයක් පවත්වාගෙන යන බව වාර්තා වේ. අපේ රටේ අභිමානවත් ඉතිහාසයට සාක්ෂි දරන මෙවැනි සුවිශේෂී උරුමයන් මතු පරපුර වෙනුවෙන් සංරක්ෂණය කර සුරැකීමට බලධාරීන් වහා මැදිහත් විය යුතු බව ප්රදේශවාසීහු අවධාරණය කරති.
