1981 මැයි මස යාපනය මහජන පුස්තකාලය ගිනිබත් කිරීමේ සිදුවීමට පසුගිය මැයි 31 දාට වසර 45ක් සපිරුණි. දකුණු ආසියාවේ පැවති විශිෂ්ටතම සංස්කෘතික නිධානයක් වූ මෙම පුස්තකාලය එදින රාත්රියේ ගින්නට බිලි වූයේ හුදෙක් අහම්බයකින් නොවේ. එය දකුණෙන් පිටත් කර හැරුණු නිල ඇඳුම් ලත් පොලිස් නිලධාරීන් සහ සංවිධානාත්මක පිරිස් විසින් සිදු කළ හිතාමතා කළ විනාශයකි.
මෙම අවාසනාවන්ත සිදුවීමේදී කෘතීන්ට අමතරව වටිනා පුරාණ තල්පත් ලේඛන, ඓතිහාසික වාර්තා සහ දෙමළ ජනතාවගේ පරම්පරාගත බුද්ධිමය උරුමය අළු දූවිලි බවට පත් විය. මෙය හුදෙක් පොත්පත් පුළුස්සා දැමීමක් පමණක් නොව, දෙමළ සුළුතරයේ ආත්ම විශ්වාසය සහ සංස්කෘතික අනන්යතාව අභියෝගයට ලක් කිරීමක් විය. 1956 සිංහල පමණක් පනත, විශ්වවිද්යාලවලට ඇතුළත් වීමේ ප්රමිතිකරණය සහ රාජ්ය ආගම ලෙස බුද්ධාගම ස්ථාපිත කිරීම වැනි රාජ්ය ප්රතිපත්ති හරහා ජනවාර්ගික බෙදීම් තවදුරටත් උග්ර විය.
1983 ‘කළු ජූලිය’ දක්වා ගමන් කළ යුද්ධයේ ආරම්භක සලකුණක් ලෙස මෙම පුස්තකාල විනාශය හඳුනාගත හැකිය. ඉන්පසුව උදාවූ වසර තිහක සිවිල් යුද්ධය නිසා දෙමළ සහ සිංහල යන දෙපාර්ශ්වයේම දස දහස් ගණනක් ජනතාව ජීවිතක්ෂයට පත් විය. වසර 2009 යුද්ධය අවසන් වී වසර 17ක් ගතවී ඇතත්, උතුරේ සහ නැගෙනහිර තවමත් පවතින හමුදා වාඩිලාගැනීම් සහ දෙමළ ජනතාවගේ ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම් වැනි යුධ සමයේ පැවති තත්ත්වයන් තවමත් වෙනස් වී නොමැති බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති.
මෙම සැමරුම අපට මතක් කර දෙන්නේ ‘නැවත කිසිදා නොවේ’ (Never Again) යන සටන් පාඨය හුදු ප්රාර්ථනයක් පමණක් නොව එය දේශපාලන වැඩපිළිවෙළක් විය යුතු බවයි. දශක හතක කාලයක් පුරා පාලක පන්තිය විසින් දේශපාලන බලය ලබා ගැනීම උදෙසා සිංහල සහ දෙමළ ජනතාව අතර ජාතිවාදී බෙදීම් ඇති කළ බව මෙම ලිපියේ දැක්වේ. ලංකා සමසමාජ පක්ෂය වැනි කම්කරු පන්තිය නියෝජනය කළ පක්ෂ පවා 1964 දී පාලක පන්තිය සමඟ එක්වීමෙන් සිදු කළ දේශපාලන පාවාදීම රටේ වාර්ගික ගැටලුව උත්සන්න වීමට හේතු වූ බව කතුවරයා තර්ක කරයි.
