මිලින්ද මොරගොඩ විසින් The Hindu පුවත්පතේ 2026 අගෝස්තු 24 වන දින පළ කරන ලද A Civilisational Approach to Social Media නම් ලිපියේ අසංශික්ප්ත පරිවර්තනය මෙසේය.
බාලවයස්කරුවන් සඳහා සමාජ මාධ්ය තහනම් කිරීමේ විවාදය ඩිජිටල් යුගයේ ප්රධාන ප්රතිපත්තිමය ප්රශ්නයක් බවට වේගයෙන් පත්වෙමින් තිබේ. ලොව පුරා රටවල් ඒ සදහා සීමා පනවමින් ගමන් කරන විට, ඉන්දියාවට ද ඒ සදහා යම් ක්රියාත්මකභාවයක් දැක්වීමට සිදුව ඇත්තේය. වෙනත් රටක සංවර්ධනය කරන ලද නියාමන ආකෘති අනුගමනය කිරීම හෝ මෙම අභියෝගයට මුහුණ දීම සඳහා තමන්ගේම සම්ප්රදායන් මත යැපීම යන ද්විත්වය එහිදී ඉන්දියාව විෂයෙහි ප්රධාන වනු ඇත්තේය.
ඔස්ට්රේලියාවේ මෑත කාලීන ක්රියාමාර්ග, එක්සත් රාජධානියේ යෝජනා සහ ඇමරිකාවේ විවිධ ප්රවේශයන් වෙනත්ස ස්මාථානයන්නගේ ඒ සදහා වූ ක්රියාමාර්ග ලෙස ගත හැකිය. විශේෂයෙන්ම බාල පරපුරේ ආරක්ෂාව සහ යහපැවැත්ම වටා කතා ගොඩනැගෙන විට, එම තර්ක නොසලකා හල නොහේ හෙයින් මෙම ආදර්ශ ද ඒ සදහා අනුබලයක් හෙයින් ඒවා ද ඉන්දියාව සදහා උක්ත කාරණයේදී ආදර්ශ වනු ඇත්තේය.
සමාජ මාධ්ය මඟින් තරුණ තරුණියන් හැසිරවීම්, ඇබ්බැහිවීම්, හිරිහැර කිරීම් සහ හානිකර අන්තර්ගතයන්ට නිරාවරණය කළ හැකිය. මෙම අන්තරායන් බැරෑරුම් අවධානයක් ලැබිය යුතු වුවද, තහනම් කිරීම් යනු පිළිතුර යැයි ඉන් අදහස් නොකෙරේ. වැදගත් වන්නේ නියාමනයය. එසේ නමුත් වඩා වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ AI සහ ඩිජිටල් තාක්ෂණයන් මඟින් වැඩි වැඩියෙන් හැඩගැවෙන ලෝකයක් සඳහා නියාමනයට පමණක් මීළඟ පරම්පරාව සූදානම් කළ හැකිද යන්නය.
බිය යනු පිළිතුරක් නොවේ. නියාමනය වැදගත් වේ, නමුත් වඩා වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ AI සහ ඩිජිටල් තාක්ෂණයන් මඟින් වැඩි වැඩියෙන් හැඩගැසෙන ලෝකයක් සඳහා නියාමනයට පමණක් මීළඟ පරම්පරාව සූදානම් කළ හැකිද යන්නය.
ඉතිහාසය පෙන්වා දෙන්නේ සෑම ප්රධාන සන්නිවේදන විප්ලවයක්ම කනස්සල්ලක් ජනීත කර ඇති බවයි. මුද්රණ යන්ත්රය මඟින් තොරතුරු පාලනයකින් තොරව පැතිරීම පිළිබඳ බියක් ඇති කළේය; ගුවන් විදුලිය, රූපවාහිනිය සහ අන්තර්ජාලයද එවැනිම උත්සුකයන් ඇති කළේය. තොරතුරු ගලා යා යුත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව නොව, සමාජයට එහි වගකීම් සහගත භාවිතය දිරිමත් කළ හැක්කේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව කල්පවත්නා අභියෝගය සැමවිටම පවතින්නේය.
– බිය යනු පිළිතුරක් නොවේ
අද වන විට පවතින අභියෝගය, පරිමාණයෙන් සහ වේගයෙන් විශාල වී ඇත. ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනය යනු නූතන යුගයේ මුද්රණ යන්ත්රය, පුස්තකාලය, වෙළඳපොළ, පන්ති කාමරය සහ මහජන චතුරස්රය යන සියල්ලේ එකතුව බවට පත්ව ඇත. සමාජ මාධ්ය, AI සහ මතුවෙමින් පවතින ඩිජිටල් තාක්ෂණයේ මෙම ඒකාරාශී වීම, කාර්මික විප්ලවයෙන් පසු සමාජයේ සිදුවන විශාලතම පරිවර්තනය ලෙස හැදින්විය හැකිය.
බොහෝ තරුණ තරුණියන් වෙත මෙම සංක්රාන්තිය, නොසන්සුන්කාරී වීම පුදුමයට කරුණක් නොවේ. ඔවුන් වර්ධනය වන්නේ වේගවත් තාක්ෂණික කඩාකප්පල්කාරී වීම්, භූ-දේශපාලනික අවිනිශ්චිතතාවය, පුළුල් වන අසමානතාවය සහ අස්ථාවරත්වයේ හැඟීමක් මධ්යයේය. එවැනි පරිසරයක් තුළ, බිය බලවත් දේශපාලන බලවේගයක් බවට පත්විය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, ප්රතිපත්තිවල ප්රධාන ධාවකයා බවට බිය පත්වීමට ඉඩ නොදීම සදහා, සමාජයන් ප්රවේශම් විය යුතුය. ළමුන්ගේ යහපැවැත්ම පිළිබඳ නීත්යානුකූල උත්සුකයන් නවෝත්පාදනයට එරෙහි පුළුල් ප්රතිරෝධයක් බවට පත් නොවන බවට ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින් සහතික විය යුතුය. අභියෝගය වන්නේ තාක්ෂණික වෙනස්වීම් නැවැත්වීම නොව, එය කළමනාකරණය කිරීම සදහා, සමාජය විසින් ආයතන සංවර්ධනය කිරීමය.
රජයන් දැන් වඩාත් , පුද්ගලීකරණය කළ සහ පාලනය කිරීමට අපහසු වන තාක්ෂණයන්ට එරෙහිව බාධක ඉදිකිරීමට උත්සාහ කරමින් සිටී. නියාමනය සහ නවෝත්පාදනය අතර තරඟය වැඩි වැඩියෙන් අසමාන වෙමින් පවතී. සංකීර්ණ තාක්ෂණය මඟින් රජය විසින් නිර්මාණය කරන මංපෙත් මඟහැර යාමට මිනිසුන්ට පහසුවෙන් ඉඩ සලසනු ඇත. අතථ්ය පුද්ගලික ජාල (VPN), සංකේතනය කළ යෙදුම්, විකල්ප වේදිකා සහ අනාගත AI-බලපැවැත්වෙන මෙවලම් මඟින් මෙම මඟහැර යාම තවත් පහසු කරනු ඇත. එබැවින් සැබෑ ප්රශ්නය වන්නේ තරුණ තරුණියන් තාක්ෂණයෙන් ඈත් කර තබන්නේ කෙසේද යන්න නොව, එය සමඟ ජීවත් වීම සදහා ඔවුන් සූදානම් කරන්නේ කෙසේද යන්නය.
ඇත්ත වශයෙන්ම, මෙම විවාදය දැනටමත් සිදුවීම් මඟින් අභිබවා ගොස් තිබිය හැකිය. මීළඟ පරම්පරාව අන්තර්ක්රියා කරනු ඇත්තේ සමාජ මාධ්ය වේදිකා සමඟ පමණක් නොව, දැනුම් දීමට, විනෝද වීමට, මඟ පෙන්වීමට සහ විභව ලෙස හැසිරවීමට හැකි බුද්ධිමත් AI පද්ධති සමඟය. එබැවින් අපට ඇති අභියෝගය සමාජ මාධ්යවලට වඩා බොහෝ විශාලය.
රජයන් හට නිසැකවම කාර්යභාරයක් ඇත. ඔවුන් වේදිකාවලින් වැඩි විනිවිදභාවයක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය, ළමා ආරක්ෂාව සඳහා පැහැදිලි ප්රමිතීන් ස්ථාපිත කළ යුතුය, අපරාධ ක්රියාකාරකම්වලට එරෙහිව සටන් කළ යුතුය සහ වගකීම් සහගත නවෝත්පාදනයන් දිරිමත් කළ යුතුය. කෙසේ වෙතත්, මූලික වශයෙන් සමාජීය, සංස්කෘතික සහ ශිෂ්ටාචාරමය අභියෝගයක්, නියාමනයට පමණක් විසඳිය නොහැකිය. ඉන්දියාව තමන්ගේම ශිෂ්ටාචාරමය අත්දැකීම්වල ගැඹුරින් මුල් බැසගත් පුළුල් ප්රතිචාරයක් මේ සදහා ගවේෂණය කළ යුතුය.
– මූලයන් වෙතින් ඇඳී යාම
ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා, ඉන්දියානු සමාජය පරම්පරාවන් අතර වටිනාකම්, ප්රඥාව සහ සමාජ වගකීම සම්ප්රේෂණය කිරීම සඳහා යාන්ත්රණ සංවර්ධනය කළේය. පවුල් සංස්ථා, ආගමික සම්ප්රදායන් සහ අධ්යාපන ආයතන තරුණ තරුණියන්ට වෙනස්වීම් සහ අවිනිශ්චිතතා කාල පරිච්ඡේදයන් සැරිසැරීමට උපකාරී විය. මේවා අතර වඩාත්ම කල්පවත්නා එකක් වූයේ ගුරු-ශිෂ්ය සම්ප්රදායයි, එය දැනුම සම්ප්රේෂණයෙන් ඔබ්බට විහිදුණු සම්බන්ධතාවයකි. එය චරිතය, ස්වයං විනය සහ වගකීම් හැඟීමක් වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කළේය.
අද දින අභියෝගය වන්නේ, අතීතය ප්රතිනිර්මාණය කිරීම නොව 21 වන සියවසේ යථාර්ථයන්ට එහි ශක්තීන් අනුවර්තනය කිරීමයි. දෙමාපියන් වඩාත් ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්ත විය යුතු අතර තම දරුවන්ගේ මාර්ගගත ජීවිතයෙහි නියැලී සිටිය යුතුය. පාසල් මඟින් තාක්ෂණික කුසලතා පමණක් නොව ඩිජිටල් පුරවැසිභාවය, විවේචනාත්මක චින්තනය, සදාචාරාත්මක තර්කනය සහ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවද ඉගැන්විය යුතුය. ආගමික සහ සංස්කෘතික ආයතන තාක්ෂණයෙන් පසුබැසීම වෙනුවට එය සමඟ කටයුතු කළ යුතුය. තාක්ෂණික සමාගම්, අධ්යාපනඥයින් සහ සිවිල් සමාජය අන්තර්ජාලය තුළ වගකීම් සහගත හැසිරීම් දිරිමත් කිරීම සඳහා එකට වැඩ කළ යුතුය.
පෙර පරම්පරාවන් භෞතික ලෝකය වගකීමෙන් යුතුව සැරිසැරීමට ඉගෙන ගත්තා සේම, අනාගත පරම්පරාවන් ඩිජිටල් ලෝකය වගකීමෙන් යුතුව සැරිසැරීමට ඉගෙන ගත යුතුය. මෙය හුදෙක් තාක්ෂණික අභියෝගයක් නොවේ. එය අධ්යාපනික හා සංස්කෘතික එකකි.
ඉන්දියාවේ ශිෂ්ටාචාරමය ශක්තිය වන්නේ, සංස්කෘතික හරය අහිමි කර නොගෙන, බලවත්බාහිර බලපෑම් අවශෝෂණය කර ගැනීමේ හැකියාවය. වර්ධනය වන ඩිජිටල් සමාජයක් සහිත ලෝකයේ පැරණිතම ශිෂ්ටාචාරයක් ලෙස, තාක්ෂණික ප්රගතිය සහ සංස්කෘතික අඛණ්ඩතාව එකිනෙක සමඟ සහජීවනයෙන් පැවතිය හැකි බව ප්රදර්ශනය කිරීමට ඉන්දියාව ස්ථානගත වී ඇත. සමාජ මාධ්ය මඟින් මතු කරන අභියෝග විශාල ෆයර්වෝල් එකක් තැනීමෙන් විසඳනු නොලැබේ. විනිශ්චය, ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ වගකීම හැඩගස්වන මානව ආයතන සමඟ ආරක්ෂක විධිවිධාන ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් ඒවා ආමන්ත්රණය කරනු ලැබේ.
– මිලින්ද මොරගොඩ, [email protected] යන ලිපිනය ඔස්සේ සම්බන්ධ කරගත හැක.
අනුග්රහය: ‘ද හින්දු’ — 2026 අගෝස්තු 24
