පාකිස්ථානයේ වයස අවුරුදු 5ත් 16ත් අතර පසුවන ළමුන් මිලියන 25ක පමණ අතිදැවැන්ත සංඛ්යාවක් පාසල් අධ්යාපනයෙන් බැහැරව සිටින බව නවතම වාර්තා අනාවරණ කරයි. මෙම ප්රමාණය දළ වශයෙන් මුළු ඕස්ට්රේලියානු ජනගහනයට සමාන වන අතර, මෙම දරුවන් පිරිස තමන්ව දුප්පත්කමෙන් මුදවා ගැනීමට තිබූ ප්රධානතම දොරටුව වන අධ්යාපන ක්රමයෙන් පිටත කොටු වී සිටිති.
පාකිස්ථාන මාධ්ය වාර්තාවලට අනුව, මෙතෙක් කල් පැවති ප්රධානතම ගැටලුව වූයේ පාසල් නොයන ළමුන් සංඛ්යාව දැන සිටිය ද, ඔවුන් භූගෝලීයව සිටින්නේ කොහේද සහ ඔවුන් වෙත අධ්යාපනය ළඟා කරවිය නොහැක්කේ මන්ද යන්න නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට දත්ත නොමැති වීමයි. මෙම හිඩැස පියවීම සඳහා ලෝක බැංකුව (World Bank) විසින් 2026 මාර්තු මාසයේදී විශේෂ ක්රියාකාරී වාර්තාවක් ප්රකාශයට පත් කර ඇත. චන්ද්රිකා ඡායාරූප (Satellite imagery), මැෂින් ලර්නින් (Machine learning) තාක්ෂණය, රජයේ පාසල් සංගණන දත්ත සහ පෞද්ගලික පාසල් පිහිටීම් පිළිබඳ දත්ත එක් කරමින් පර්යේෂකයන් විසින් පාකිස්ථානයේ ප්රධාන ප්රාන්ත හතර පුරාම ප්රජා මට්ටමේ සවිස්තරාත්මක සිතියමක් සකස් කර තිබේ. මෙය පාසල් නොයන දරුවන් පිළිබඳව ජාතික මට්ටමින් එරට සතු වූ වඩාත්ම ප්රායෝගික සහ ක්රියාත්මක කළ හැකි දත්ත සමුදාය ලෙස සැලකේ.
සමීක්ෂණවලට අනුව පාසල් අධ්යාපනය ලබන සෑම අතිරේක වසරක්ම පුද්ගල ඉපැයීම් ඉහළ නංවන අතර, මෙම අර්බුදය පවුල් චක්රීයව කොටු කර තබන, දුප්පත්කමෙන් නූගත්කම ඇති කරන සහ නූගත්කමෙන් නැවත දුප්පත්කම බිහි කරන බරපතල ආර්ථිකමය හානියක් බවට පත්ව ඇත. ප්රාන්ත මට්ටමින් බැලීමේදී බලුකිස්ථානයේ (Balochistan) පාසල් වයසේ පසුවන දරුවන්ගෙන් සියයට 64කට ආසන්න පිරිසක් ද, සින්ධ් (Sindh) ප්රාන්තයේ සියයට 47ක් ද පාසල් නොයති. ජාතික වශයෙන්, පාකිස්ථානයේ පාසල් වයසේ පසුවන ජනගහනයෙන් සියයට 51කට පමණක් පාසල් වෙත හොඳින් ප්රවේශ විය හැකි පසුබිමක් ඇති අතර, බලුකිස්ථානයේ එය සියයට 40 දක්වා පහත වැටේ. දුර බැහැර ප්රදේශවල ජීවත්වන ගැහැණු ළමයින්ට සහ අඩු ආදායම්ලාභී පවුල්වල දරුවන්ට පවතින දිගු ගමන් දුර සහ ප්රවාහන අපහසුතා, ඔවුන්ව අධ්යාපනයෙන් ඈත් කර තබන තීරණාත්මක බාධකයක් වී තිබේ.
