ශ්රී ලංකාවේ පාරිසරික අද්විතීයත්වය සහ ජෛව විවිධත්වය ජාත්යන්තර මට්ටමින් නැවත වරක් ප්රතිඥාපනය කරමින්, දුම්බර (නකල්ස්) ලෝක උරුම වනාන්තර සීමාවෙන් මෙරටට ආවේණික නවතම ක්ෂීරපායී විශේෂයක් සොයාගැනීමට පර්යේෂකයින් සමත්ව ඇත. ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස සහ මානව ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් වනාන්තර පද්ධතීන් ශීඝ්රයෙන් විනාශයට පත්වන වත්මන් සන්දර්භය තුළ, මාතලේ දිස්ත්රික්කයේ ලග්ගල උඩසිය පත්තුවට අයත් පුවක්පිටිය නිම්නයෙන් මතු වූ මෙම සොයාගැනීම දේශීය පාරිසරික සංරක්ෂණයේ පවතින උපායමාර්ගික වැදගත්කම සහ හදිසි අවශ්යතාව දැඩිව අවධාරණය කරන්නකි.
විද්යාත්මකව Mus dumbara ලෙස නම් කර ඇති මෙම සත්ව විශේෂය ඉංග්රීසි බසින් “Dumbara valley spiny mouse” ලෙසත්, සිංහලෙන් “දුම්බර කටු හීන් මීයා” ලෙසත් හඳුන්වා දී ඇති අතර, මෙම සුවිශේෂී සොයාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ වාර්තාව ලොව සුප්රකට “ZooKeys” විද්යා ජර්නලයේ නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කර තිබේ. ප්රවීණ සත්ත්වවේදීන් වන සුයාමා එච්. බෝයගොඩ, මහාචාර්ය මාධව මීගස්කුඹුර සහ කැලුම් මනමේන්ද්ර ආරච්චි යන මහත්ම මහත්මීන්ගේ දායකත්වයෙන් හඳුනාගත් මෙම සත්වයාගේ පිටේ තද කටු වැනි ලෝම පිහිටා තිබීම විශේෂත්වයක් වන අතර, මෙම ගණයට අයත් සතුන් සාමාන්යයෙන් වියළි කලාපයට සීමා වුවද, මෙම විශේෂය තෙත් කලාපීය කඳුකර වනාන්තරයකින් වාර්තා වීම සත්ත්ව විද්යාඥයන්ගේ දැඩි මවිතයට හේතු වී ඇත.
ලෝක උරුම දුම්බර අඩවියෙන් මෙලෙස තවත් ආවේණික ජීවී විශේෂයක් හමුවීම, එම පරිසර පද්ධතිය සතු අද්විතීය ජානමය අගය සහ පාරිසරික තුල්යතාව පිළිබඳව ජාත්යන්තරයට සපයනු ලබන ප්රබල සාක්ෂියකි. මෙම අතිශය සංවේදී කලාපීය වනාන්තර පද්ධතීන් දැඩි ආරක්ෂිත කලාප ලෙස නඩත්තු කිරීමට සහ තවදුරටත් ආක්රමණික බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා කරගැනීමට වගකිවයුතු රාජ්ය ආයතන කඩිනමින් මූලෝපායික පියවර ගතයුතු බව පරිසරවේදීන් පෙන්වා දෙන අතර, මෙම නව සොයාගැනීම දේශීය මෙන්ම ගෝලීය පර්යේෂණ ක්ෂේත්රයේ නව මාවත් රැසක් විවෘත කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
