වෙරිටේ රිසර්ච් ආයතනය විසින් අනාවරණය කරන ලද, සිගරට් සමාගම් වෙත වක්රව ගලායෑමට ඉඩහැර ඇති වසරකට රුපියල් කෝටි 1,730ක මහා පරිමාණ ජාතික බදු ආදායම් අහිමි වීමේ බරපතල ප්රතිපත්තිමය විකෘතිතාවය පිටුපස සිටින සැබෑ වගකිවයුත්තන් සහ ඊට බලපා ඇති ආයතනික ක්රමවේදය පිළිබඳව ආර්ථික හා දේශපාලන විචාරකයෝ කරුණු පෙළගස්වති. සාමාන්ය වැට් බද්ද 18% දක්වා ඉහළ නංවමින් මහජනතාව පිට දැඩි පීඩනය පටවන පසුබිමක, දුම්කොළ සමාගම්වලට පමණක් මෙම “නිහඬ බදු සහනය” හිමිවීමට සැලැස්වීමේ සෘජු වගකීම පැවරෙන ප්රධාන පාර්ශවයන් මෙසේය:
මෙරට සුරාබදු ඇතුළු සමස්ත බදු ප්රතිපත්තීන් සංශෝධනය කිරීමේ සෘජු වගකීම සහ පරමාධිකාරී බලය පැවරෙන්නේ මුදල්, ආර්ථික ස්ථායීකරණ සහ ජාතික ප්රතිපත්ති අමාත්යාංශය වෙතය. 2021 වසරේ සිට 2026 වසර දක්වා කාලය තුළ මෙරට උද්ධමනය සහ භාණ්ඩ මිල ගණන් සීඝ්රයෙන් ඉහළ යද්දී, සිගරට් සමාගම් විසින් සිය සිල්ලර මිල ගණන් හිතුමනාපයේ ඉහළ දමා අතිවිශාල ලාභ උපයද්දී, ඊට සාපේක්ෂව නිෂ්පාදන බදු සංශෝධනය කිරීමට මුදල් අමාත්යාංශයේ දේශපාලන අධිකාරිය පියවර ගෙන නොමැත. සිගරට් මිල ඉහළ යන සෑම අවස්ථාවකදීම ඊට අනුරූපව බදු මුදල ද ඉහළ යන ක්රමවේදයක් (Indexation) අයවැය මඟින් හඳුන්වා නොදීම හරහා, මෙම සමාගම්වලට අයුතු ලාභ ලැබීමට අවස්ථාව සලසා දුන් ප්රධානතම වගකිවයුත්තන් වන්නේ මුදල් අමාත්යාංශය මෙහෙයවන දේශපාලන බලධාරීන්ය.
ශ්රී ලංකා සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව (Department of Excise):
දුම්කොළ සහ මධ්යසාර මත පැනවෙන නිෂ්පාදන බදු (Excise Duty) ක්රමවත්ව එකතු කිරීම සහ ඒ පිළිබඳව රජයට තාක්ෂණික උපදෙස් ලබාදීමේ වගකීම පැවරෙන ප්රධාන රාජ්ය ආයතනය වන්නේ සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුවයි. සිගරට් මත බදු අය කෙරෙන්නේ ප්රතිශතයක් ලෙස නොව, එක් සිගරට්ටුවක් සඳහා ස්ථාවර රුපියල් අගයක් වශයෙන් බැවින්, මිල ඉහළ යන විට බදු මුදල ස්වයංක්රීයව ඉහළ නොයන බව මෙම නිලධාරීන් මැනවින් දැන සිටියහ. එසේ වුව ද, රාජ්ය ආදායම සුරක්ෂිත කරගැනීම සඳහා මෙම බදු ව්යුහය වහාම යාවත්කාලීන කළ යුතු බවට මුදල් අමාත්යාංශය වෙත බලපෑම් කිරීමට හෝ නිසි නිර්දේශ ඉදිරිපත් කිරීමට සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුවේ ඉහළ නිලධාරීන් කටයුතු කර නැත.
මුදල් අමාත්යාංශයේ රාජ්ය මුදල් ප්රතිපත්ති දෙපාර්තමේන්තුව:
රටේ බදු ප්රතිපත්ති සම්පාදනය කරන සහ ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) රාමුගත සම්මුතීන්ට (FCTC) අනුව දුම්කොළ බදු ක්රමවේදයන් ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව සකස් කිරීමට බැඳී සිටින ප්රධාන තාක්ෂණික නිලධාරී මණ්ඩලය වන්නේ මොවුන්ය. ලංකාවේ සිගරට් බදු ප්රතිශතය ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ 75%ක අවම නිර්දේශයේ සිට 66.8% දක්වා සිතාමතාම ඇද වැටීමට ඉඩහැර බලා සිටීම සම්බන්ධයෙන් මෙම ප්රතිපත්ති සම්පාදක නිලධාරීන් ද වගකිව යුතු වේ. ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ, දේශපාලන බලධාරීන්, ඉහළ රාජ්ය නිලධාරීන් සහ දුම්කොළ සමාගම්වල නියෝජිතයින් අතර පවතින “අශුද්ධ සන්ධානය” (Policy Capture) හේතුවෙන්, රට බංකොලොත් වී ඇති මොහොතක පවා මහජනතාව මිරිකා හරිමින් දුම්කොළ මාෆියාව රුපියල් කෝටි 1,730ක ජාතික ධනයක් වංචනික ලෙස ගිලදමමින් සිටින බවයි.
