ඇමරිකානු සහ ඉශ්රායල ප්රහාර හමුවේ ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කිරීමත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල දැඩි උච්චාවචනයකට ලක්ව තිබේ. බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල පසුගිය දිනවල බැරලයකට ඩොලර් 120 සීමාවට ආසන්න වුවද, ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ නවතම ප්රකාශ හමුවේ එය මේ වන විට ඩොලර් 90-100 අතර මට්ටමක පවතී. ආර්ථික විද්යාඥ පෝල් කෘග්මන් ඇතුළු පිරිස් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන තත්ත්වය 1973 තෙල් අර්බුදයට වඩා ස්වරූපයෙන් වෙනස් වුවද, එහි බලපෑම තීරණාත්මක විය හැකි බවයි.
1973 වසරේදී ඇතිවූ අර්බුදය දේශපාලනික තීරණයක් මත පදනම් වූවකි. එහිදී OPEC සංවිධානයේ අරාබි රටවල් බටහිර රටවලට තෙල් විකිණීම ස්වේච්ඡාවෙන් සහ සිතාමතාම නතර කළේය. එය යොම් කිප්පූර් යුද්ධය අතරතුර බටහිර රටවලට දඬුවම් කිරීම සඳහා ගත් තීන්දුවක් වූ අතර ඉන් මාස කිහිපයක් ඇතුළත තෙල් මිල සිවු ගුණයකින් ඉහළ ගියේය. එහෙත් 2026 වත්මන් තත්ත්වය මීට වඩා වෙනස් වන්නේ මෙය විකිණීම ප්රතික්ෂේප කිරීමක් නොව භෞතිකව නාවික මාර්ග අවහිර වීමක් නිසා සිදුවන්නක් බැවිනි.
ඉරානය විසින් ලොව අතිශය වැදගත් නාවික මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය භෞතිකව අවහිර කර ඇති අතර දිනකට ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් පමණ ගලා යන්නේ මෙම පටු මුහුදු මාර්ගය හරහාය. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, කුවේටය සහ ඉරාකය වැනි රටවල් සතුව ප්රමාණවත් තෙල් තොග විකිණීමට සූදානම්ව පැවතියද, මෙම අවහිරතාවය නිසා නෞකාවලට ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීමට නොහැකි වී තිබීමයි. මේ හේතුවෙන් අමතර තෙල් ගබඩා කිරීමට ඉඩ නොමැති නිසා එම රටවල් සිය නිෂ්පාදනය දැනටමත් කපා හරිමින් සිටී.
ජනාධිපති ට්රම්ප්ට මෙම තෙල් මිල ඉහළ මට්ටමක පවත්වාගෙන යාමට ඉඩ දිය නොහැක්කේ එය ඇමරිකානු ඡන්දදායකයින්ට සෘජුවම බලපාන බැවිනි. මේ නිසා ඔහු රුසියාව මත පනවා ඇති ඇතැම් සම්බාධක ලිහිල් කරමින් ලෝක වෙළඳපොළට තෙල් සැපයුම වැඩි කිරීමට උත්සාහ කරන අතර යුද්ධය ඉක්මනින් අවසන් වන බවට සහතික ලබා දෙයි. බටහිර රටවල් සතුව මාස 3කට ප්රමාණවත් හදිසි තෙල් සංචිත පවතින බැවින්, මෙම අවහිරය දිගු කාලීන නොවන්නේ නම් මිල පාලනය කිරීමට එම සංචිත මුදා හැරීමට ද හැකියාව පවතී.
වර්තමාන අර්බුදයේ ඇති එක් සුබවාදී ලක්ෂණයක් වන්නේ ඉහළ තෙල් මිල හේතුවෙන් ලෝකය සූර්ය බලශක්තිය සහ විදුලි වාහන වෙත යොමු වීම වේගවත් වීමයි. මෙය 1973 වසරට වඩා වෙනස් තත්ත්වයක් වන්නේ එවකට මෙම බලපෑම හරහා OPEC සංවිධානය වඩාත් ශක්තිමත් වූ බැවිනි. සමස්තයක් ලෙස ගත් කල මෙය හුදෙක් ප්රවාහන මාර්ගයක අවහිරයක් මිස සිතාමතා තෙල් සැපයුම නතර කිරීමක් නොවන බැවින්, දේශපාලන මැදිහත්වීම් සහ හදිසි සංචිත හරහා තෙල් මිල ඩොලර් 140 සීමාව ඉක්මවා යාම වළක්වා ගැනීමට ලෝක බලවතුන් උත්සාහ කරමින් සිටිති.
– දර්ශන සහ පුවත් උපුටා ගැනීම: UK Finance, CNN, Bloomberg, Paul Krugman (X) සහ ජාත්යන්තර පුවත් සේවා ඇසුරින්.
