දකුණු ආසියාතික කලාපයේ සෙසු රටවල් වන බංග්ලාදේශය සහ ඉන්දියාව සිය ජාතික අයවැය ලේඛන මඟින් දුම්කොළ සමාගම්වලට එරෙහිව දැඩි බදු ප්රතිපත්ති ක්රියාත්මක කරමින් සිගරට් මිල ගණන් අතිවිශාල ලෙස ඉහළ නංවද්දී, ශ්රී ලංකාවේ බලධාරීන් පමණක් ජාතික භාණ්ධාගාරයට වසරකට ලැබිය යුතු රුපියල් බිලියන 17.3ක (කෝටි 1,730ක) බදු ආදායමක් අත්හරිමින් දුම්කොළ මාෆියාව ඉදිරියේ දණ නමා ඇති ආකාරය පිළිබඳව බරපතල සමාජයීය හා ආර්ථික විවේචනයක් මතුව තිබේ. සාමාන්ය ජනතාව එදිනෙදා පරිභෝජනය කරන අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා පනවා ඇති වැට් බද්ද (VAT) 18% දක්වා ඉහළ නංවමින් රටේ බහුතර ජනතාව මිරිකා හරින පසුබිමක, සිගරට් සමාගම්වලට පමණක් මෙලෙස වක්ර බදු සහන සැලසීම මහා පාවාදීමක් බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ සන්සන්දනාත්මක දත්ත මඟින් පෙන්වා දෙති.
වත්මන් 2026 වර්ෂය තුළ කලාපීය රටවල් දුම්කොළ පාලනය සඳහා ගෙන ඇති දැඩි ක්රියාමාර්ග සහ ලංකාවේ පවතින ලිහිල් ප්රතිපත්තිය මෙසේ සන්සන්දනය කළ හැකිය:
1. බංග්ලාදේශයේ දැඩි බදු ප්රතිපත්තිය:
බංග්ලාදේශ රජය විසින් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද 2026-27 නව අයවැය මඟින් දුම්කොළ භාවිතයේ සෞඛ්ය අවදානම අවම කිරීම සහ රජයේ ආදායම් ඉහළ නැංවීම සඳහා සියලුම කාණ්ඩවල සිගරට් මිල ගණන් සීඝ්රයෙන් ඉහළ නංවා ඇත. එහිදී අඩු මිල කාණ්ඩයේ සිගරට් පැකට්ටුවක මිල ටකා 60 සිට 62 දක්වා ද, මධ්යම මිල කාණ්ඩය ටකා 80 සිට 92 දක්වා ද, ඉහළ මිල කාණ්ඩය ටකා 140 සිට 160 දක්වා ද ඉහළ දමා තිබේ. විශේෂයෙන්ම ප්රිමියම් සුඛෝපභෝගී සිගරට් පැකට්ටුවක මිල එකවරම ටකා 25කින් ඉහළ නංවමින් උපරිම පරිශ්රමයකින් බදු එකතු කිරීමට බංග්ලාදේශ මුදල් අමාත්යාංශය පියවර ගෙන ඇත.
2. ඉන්දියාවේ මාරක බදු කෝපය:
ඉන්දීය මධ්යම රජය විසින් ද 2026 වසරේ පෙබරවාරි 01 වන දින සිට ක්රියාත්මක වන පරිදි සිගරට් සහ දුම්කොළ නිෂ්පාදන සඳහා පනවා තිබූ බදු ව්යුහය මුළුමනින්ම වෙනස් කරමින්, ඒවා ඉහළම භාණ්ඩ හා සේවා බදු (GST) කාණ්ඩය වන 40%ක සීමාව වෙත ඇතුළත් කර තිබේ. මීට අමතරව, සිගරට් කූරේ දිග ප්රමාණය පදනම් කරගනිමින් (Specific Additional Excise Duty) එක් සිගරට් කූරකට රුපියල් 2.05 සිට රුපියල් 8.50 දක්වා වූ අතිරේක නිෂ්පාදන බද්දක් ද පනවා ඇත. මෙමඟින් ඉන්දියාවේ සිගරට් පැකට්ටුවක මිල රුපියල් 25 සිට 55 දක්වා අතිදැවැන්ත අගයකින් ඉහළ ගිය අතර, බදු බර දරාගත නොහැකිව ප්රධාන දුම්කොළ සමාගම්වල (ITC, Godfrey Phillips) කොටස් වෙළෙඳපොළ අගයන් පවා 12% සිට 15% දක්වා දරුණු ලෙස කඩා වැටුණි.
3. ශ්රී ලංකාවේ පවතින ලැජ්ජාසහගත තත්ත්වය:
සෙසු රටවල් දුම්කොළ සමාගම් මෙලෙස දැඩි ලෙස මිරිකද්දී, ලංකාවේ සිගරට් සිල්ලර මිලෙහි අන්තර්ගත සක්රීය බදු ප්රතිශතය 2021 සිට 2026 දක්වා කාලය තුළ 7.2%කින් අඩුවීමට මුදල් අමාත්යාංශය සහ සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව සිතාමතාම ඉඩ දී ඇත. සිගරට් නිෂ්පාදකයින් මිල ඉහළ නංවමින් ඔවුන්ගේ ලාභය කෝටි ගණනින් වැඩිකර ගන්නා විට, ඊට අනුරූපව එක් සිගරට්ටුවකට අය කෙරෙන ස්ථාවර නිෂ්පාදන බදු මුදල (Fixed Excise Duty) සංශෝධනය කිරීමට ලංකාවේ බලධාරීන් අසමත් වී තිබේ. මේ හේතුවෙන් 2018 වසරේදී 74%ක්ව පැවති ලංකාවේ සිගරට් බදු ප්රතිශතය ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ 75%ක අවම නිර්දේශය ද අභිබවා යනු වෙනුවට 66.8% දක්වා බිහිසුණු ලෙස පහත වැටී ඇත.
මෙරට දේශපාලන අධිකාරිය සහ ඉහළ නිලධාරීන් දුම්කොළ සමාගම් සමඟ පවත්වාගෙන යන රහසිගත ගනුදෙනු සහ ප්රතිපත්තිමය පාවාදීම් (Policy Capture) හේතුවෙන්, රටේ ආපදා කළමනාකරණයට, ජාතික පෝෂණ වැඩසටහන්වලට සහ මව්වරුන්ගේ මාතෘ නිවාඩු ප්රතිලාභවලට වඩා දුම්කොළ සමාගම්වල ලාභය ආරක්ෂා කිරීමට ලාංකීය බලධාරීන් කටයුතු කර ඇති බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ දැඩි පිළිකුලෙන් යුතුව පෙන්වා දෙති.
