“මහරජ, මේ පොළොවෙහි වෙසෙන පක්ෂීන්ට ද, සිව්පාවුන්ට ද මිනිසුන් මෙන්ම ජීවත් වීමට ද, සැරිසැරීමට ද සමාන අයිතිවාසිකම් ඇත. මේ භූමිය අයිති පාලකයා වන ඔබට නොව, සමස්ත ප්රජාවටමය. ඔබ මෙහි අයිතිකරු නොව, එහි භාරකරුවා පමණක් වෙයි.”
අනුබුදු මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා වෙත සිදු කළ මෙම ඓතිහාසික දේශනාව, ලෝක ඉතිහාසයේ මානව හිමිකම්, සත්ත්ව අයිතිවාසිකම් සහ පරිසර සංරක්ෂණය පිළිබඳ සනිටුහන් වූ ඉතාම ප්රබලතම ප්රකාශනයකි.
මෙම වදන් පෙළ තුළ අන්තර්ගත ගැඹුරු දාර්ශනික අර්ථය සහ එහි කාලීන වටිනාකම පහත පරිදි වේ:
අනුබුදු මිහිඳු හිමියන් පෙන්වා දුන්නේ මෙම මිහිතලය මිනිසුන්ට පමණක් සීමා වූ සම්පතක් නොවන බවයි. පක්ෂීන්, සිව්පාවුන් ඇතුළු සියලුම සත්ත්වයන්ට ජීවත් වීමට සහ නිදහසේ සැරිසැරීමට සමාන අයිතියක් ඇති බව උන්වහන්සේ අවධාරණය කළහ. රජු යනු භූමියේ පරම අයිතිකරු නොව, එහි ජීවත්වන සියලුම ජීවීන් රැකබලා ගැනීමට වගකිවයුතු තාවකාලික භාරකරුවෙකු පමණක් බව රජතුමාට සිහිපත් කර දීම මෙහි ඇති විශේෂත්වයයි. අදටත් ඉතා වැදගත් වන පරිසර සංරක්ෂණය සහ සත්ත්ව හිංසනයෙන් තොර සමාජයක් පිළිබඳ පණිවිඩය, ශිෂ්ටසම්පන්න පාලනයක මූලික පදනම ලෙස උන්වහන්සේ හඳුන්වා දුන්හ.
මෙම ඉගැන්වීම් තුළින් ශ්රී ලංකාව තුළ බෞද්ධ ආභාෂය ලද සුවිශේෂී සංස්කෘතියක් සහ සත්ත්ව කරුණාවෙන් පිරි සමාජයක් ගොඩනැගීමට දැඩි අත්තිවාරමක් සැකසිණි. පරිසර සම්පත් සහ සත්ත්ව ප්රජාව ආරක්ෂා කිරීම රජයක සහ පුරවැසියෙකුගේ පරම යුතුකම බව මෙම ඉගැන්වීමෙන් අදටත් ලෝකයට මනාව පැහැදිලි කෙරේ.
