ශ්රී ලංකාවේ සාරවත් භූමිය, වටිනා ජල උල්පත් සහ සමස්ත පරිසර පද්ධතියම බරපතල විනාශයකට ඇද දමන දුම්කොළ වගාවන් මෙරටින් ක්රමයෙන් සහ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීමේ ජාතික අවශ්යතාවය පරිසරවේදීන් සහ සෞඛ්ය අංශ විසින් නැවත වරක් අවධාරණය කර තිබේ. දත්ත වාර්තාවලට අනුව, දුම්කොළ වගාව නිසා වසරකට හෙක්ටයාරයකට ටොන් 70ක් වැනි ඉහළම පාංශු ඛාදනයක් සිදුවන අතර, පසෙහි ඇති නයිට්රජන්, පොටෑසියම් ඇතුළු සියලු සාරවත් පෝෂ්ය පදාර්ථ ක්ෂය වී යාම නිසා එම ඉඩම් කෙටි කලකින්ම මුළුමනින්ම නිසරු බවට පත්වෙයි. මෙම පාරිසරික ව්යසනයෙන් දේශීය පස සහ ජල මූලාශ්ර ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා දැනට දුම්කොළ වගාවේ නිරත වන ගොවීන්ව වඩාත් පරිසර හිතකාමී මෙන්ම ඉහළ ආර්ථික වාසි ගෙන දෙන විකල්ප භෝග (Alternative Crops) වෙත කඩිනමින් යොමු කිරීමේ ක්රමවත් වැඩපිළිවෙළක් ක්රියාත්මක කළ යුතුව ඇත.
දුම්කොළ වගාව වෙනුවට මෙරට ගොවීන්ට හඳුන්වා දිය හැකි සාර්ථකම විකල්ප භෝග වගාවන් සහ ඒවායේ පවතින සුවිශේෂී වාසි කිහිපයක් මෙසේය:
1.බඩඉරිඟු සහ ධාන්ය වගාව: දුම්කොළ වගා කරන ප්රදේශවල පසට ගැළපෙන බඩඉරිඟු, මුංඇට සහ කව්පි වැනි ධාන්ය වගාවන් මඟින් දේශීය සත්ව ආහාර සහ මිනිස් පරිභෝජන අවශ්යතා සපුරාලිය හැකි අතර, එමඟින් ගොවීන්ට ස්ථාවර සහ ඉහළ ආදායමක් ද හිමිවෙයි.
2.එළවළු සහ අල භෝග වගාව: පසෙහි සාරවත් බව නැවත ගොඩනැඟීමට උපකාරී වන පරිදි විවිධ එළවළු වර්ග, මිරිස් මෙන්ම අර්තාපල් සහ බතල වැනි අල භෝග වගාවන් වෙත ගොවීන් යොමු කිරීම තුළින් දේශීය ආහාර සුරක්ෂිතතාවය (Food Security) ඉහළ නැංවිය හැකිය.
3. දේශීය කුළුබඩු වගාව: මාතලේ සහ මහනුවර වැනි කඳුකර දිස්ත්රික්කවල දුම්කොළ වගා කරන බෑවුම් සහිත ඉඩම් සඳහා ගම්මිරිස්, කරාබුනැටි සහ කුරුඳු වැනි බහු වාර්ෂික කුළුබඩු භෝග හඳුන්වා දීමෙන් පාංශු ඛාදනය අවම වනවාට අමතරව අපනයන වෙළඳපොළ ජයගැනීමේ අවස්ථාව ද උදාවෙයි.
මෙලෙස විකල්ප භෝග වගාවන් ප්රවර්ධනය කිරීම මඟින් ගොවීන් “හරිත දුම්කොළ රෝගය” (Green Tobacco Sickness) වැනි භයානක වගා සෞඛ්ය ආබාධවලින් ආරක්ෂා වන අතර, දුම්කොළ පදම් කිරීමට දර පිණිස වනාන්තර විනාශ කිරීම ද මුළුමනින්ම නැවතී යයි. ශ්රී ලංකා රජය, කෘෂිකර්ම අමාත්යාංශය සහ ජාතික දුම්කොළ හා මද්යසාර පිළිබඳ අධිකාරිය (NATA) එක්ව ගොවීන්ට අවශ්ය බීජ, තාක්ෂණික උපදෙස් සහ නව වෙළඳපොළ ප්රතිලාභ ලබා දෙමින් මෙම විකල්ප භෝග සංග්රාමය ශක්තිමත් කළ යුතු බව විද්වත්හු පෙන්වා දෙති.
