පවතින දැඩි මූල්ය අර්බුදය හමුවේ මහා භාණ්ඩාගාරයේ ආදායම් උපයා ගැනීමේ අත්යවශ්යතාවය පවසමින් වත්මන් රජය විසින් මෙරට සාමාන්ය ජනතාව එදිනෙදා භාවිත කරන සබන් කැබැල්ල, පාන් ගෙඩිය, විදුලි බිල, ගෑස් සිලින්ඩරය මෙන්ම මාසික වැටුප දක්වා වූ සෑම ක්ෂේත්රයකම බදු ප්රතිශතයන් අහස උසට නංවා ඇති පසුබිමක, මෙරට ප්රමුඛතම ස්වාධීන පර්යේෂණ ආයතනයක් වන “වෙරිටේ රිසර්ච්” (Verité Research) ආයතනයේ විධායක අධ්යක්ෂ ආචාර්ය නිශාන් ද මෙල් (Nishan de Mel) සහ රාජ් රාජකුලේන්ද්රන් (Raj Rajakulendran) යන ආර්ථික විද්වතුන් විසින් මෙරට ක්රියාත්මක වන අතිශය දූෂිත දුම්වැටි බදු ප්රතිපත්තිය දත්ත සහිතව රට හමුවේ සම්පූර්ණයෙන්ම නිරාවරණය කර තිබේ. ඔවුන් පෙන්වා දෙන්නේ පසුගිය 2021 වසරේ සිට වත්මන් 2026 වසර දක්වා වූ කාලය තුළ මෙරට අනෙකුත් සියලුම භාණ්ඩ මත බදු පනවන විට, සිගරට් පැකට්ටුවක් මත පනවා තිබූ බදු ප්රතිශතය ඉතා සූක්ෂ්ම සහ රහසිගත ආකාරයෙන් සියයට 7.2ක (7.2 percentage points) කැපී පෙනෙන ප්රමාණයකින් පහත වැටීමට රජය ඉඩ හැර ඇති බවයි.
මෙලෙස දුම්වැටි සමාගම් වෙත ලබාදී ඇති අසාධාරණ බදු සහනය හේතුවෙන් වත්මන් 2026 වසර තුළදී පමණක් මහා භාණ්ඩාගාරයට සෘජුවම අහිමි වී ඇති රාජ්ය ආදායම රුපියල් බිලියන 17.3ක් (රුපියල් කෝටි 1,730ක්) බව වෙරිටේ රිසර්ච් ආයතනය පෙන්වා දෙයි. මෙම අතිදැවැන්ත මූල්ය ආදායම රටට උපයා ගැනීම සඳහා කිසිදු අලුත් නීතියක් අවශ්ය නොවන අතර, රටේ කිසිදු සාමාන්ය පවුලකට හෝ දුම්පානය කරන්නෙකුටවත් අමතර සතයක්වත් වැය කිරීමට සිදු නොවේ. කළ යුතුව ඇත්තේ දුම්කොළ සමාගම විසින් සිගරට් මිල ඉහළ නංවන සෑම අවස්ථාවකදීම, ඊට සාපේක්ෂව රජයට ලැබිය යුතු සුරාබදු (Excise tax) ප්රතිශතය ද ඉහළ නැංවීම පමණක් වුවද, පසුගිය වසර දෙක පුරාම බලධාරීන් එම ක්රියාවලිය පැහැර හැර තිබේ. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) දැඩි කොන්දේසි මත ජනතාව මත බදු පටවන රජය, සිගරට් සමාගම්වලට පමණක් මෙලෙස ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් බදු සහන දීම බරපතළ හානියකි.
විශේෂයෙන්ම, 2021 සිට 2026 දක්වා කාලය තුළ සාමාන්ය භාණ්ඩ මත එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) සියයට 7.8කින් ඉහළ දමා, ඊට අමතරව සියයට 2ක සමාජ ආරක්ෂණ බද්දක් (SSCL) ද පැනවූ නමුත්, ලංකාවේ බහුලවම අලෙවි වන “ජෝන් ප්ලේයර් ගෝල්ඩ් ලීෆ්” (Gold Leaf) සිගරට් එකක අඩංගු බදු ප්රතිශතය සියයට 5.6කින් ද, ලාභදායී සන්නාමයක් වන “කැප්ස්ටන්” (Capstan) සිගරට් එකක බදු ප්රතිශතය සියයට 8.8කින් ද පහත වැටී ඇත. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව සිගරට් එකක මිලෙන් සියයට 75ක් (75%) බදු විය යුතු අතර, ශ්රී ලංකාව 2018 වසරේදී සියයට 74ක (74%) සාර්ථක මට්ටමක පසුවුවද, වත්මන් 2026 වන විට එය සියයට 66.8ක් දක්වා දරුණු ලෙස පහත වැටී තිබේ. එනම්, පාරිභෝගිකයෙකු ගෙවන සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් 9ක් භාණ්ඩාගාරයට යා යුතු වුවද, වත්මන් ක්රමවේදය තුළ රජය ලබාගන්නේ රුපියල් 8ක් පමණි; ඉතිරි රුපියල මහජන මුදල් වෙනුවට දුම්කොළ සමාගමේ ශුද්ධ ලාභය (Private profits) ලෙස ඔවුන්ගේ සාක්කුවට වැටීමට රජය ඉඩ සලසා දී ඇති බැවින් මෙම බදු වංචාව වහාම නිවැරදි කර සිගරට් බදු වහාම ඉහළ නැංවිය යුතු බව විද්වත්හු අධාරණය කර සිටිති.
