ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) මඟපෙන්වීම යටතේ සිදුකරන ලද ගෝලීය වැඩිහිටි දුම්කොළ සමීක්ෂණයට (GATS) අනුව, ශ්රී ලංකාව ඇතුළු ලෝකයේ බොහෝ රටවල දුම්කොළ පාලන ප්රතිපත්ති සහ නීතිමය රෙගුලාසි දිනෙන් දින දැඩි වෙමින් පවතින පසුබිමක, දුම්කොළ හෝ නිකොටින් නිෂ්පාදන සමාගමක් මිලදී ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන ආයෝජකයන් (Tobacco/Nicotine Company Acquisitions) මුහුණ දෙන දැවැන්ත නීතිමය අභියෝග පිළිබඳව ජාත්යන්තර මූල්ය වාර්තා මඟින් විශේෂ කරුණු රැසක් හෙළි කර තිබේ. ලෝක ප්රකට ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන ඩිජිටල් යුගය තුළ දුම්කොළ ව්යාපාර සතු ලාභදායීත්වය ඉහළ මට්ටමක පැවතුණ ද, විවිධ රාජ්ය ආයතන සහ ජාත්යන්තර සෞඛ්ය සංවිධාන මඟින් පනවන රෙගුලාසි හේතුවෙන් මෙවැනි සමාගම් අත්පත් කරගැනීමේ ක්රියාවලිය (M&A) අතිශය සංකීර්ණ සහ අවදානම් සහගත වී ඇති බවයි.
විශේෂයෙන්ම, දුම්කොළ සමාගමක් මිලදී ගැනීමේදී ආයෝජකයන් ප්රධාන නීතිමය සීමාවන් 5ක් කෙරෙහි දැඩිව අවධානය යොමු කළ යුතුය:
– FDA සහ රාජ්ය අවශ්යතා: නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය, අලෙවිය සහ බෙදාහැරීම සම්බන්ධයෙන් පවතින දැඩි පූර්ව-වෙළඳපොළ අවසරයන් (Premarket Authorizations) සහ සෞඛ්ය අවවාද නීතිවලට අනුකූල වීම.
– රාජ්ය සහ දේශීය බදු රෙගුලාසි: එක් එක් රටවල් සහ ප්රාන්තයන්ට අනුව වෙනස් වන සුරාබදු (Excise Taxes) සහ විකුණුම් බදු අවශ්යතාවලට සියයට සියයක් අනුකූල වීම.
– අන්තර්ජාල අලෙවි සීමාවන්: පී.ඒ.සී.ටී. (PACT Act) වැනි දැඩි ජාත්යන්තර නීති මඟින් පාලනය වන, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සිදුකෙරෙන දුම්වැටි සහ විද්යුත් දුම්වැටි (Vapes) සිල්ලර අලෙවියේදී වයස තහවුරු කිරීමේ දැඩි ක්රමවේදයන් අනුගමනය කිරීම.
– දැන්වීම් සහ ප්රවර්ධන තහනම: ඇසුරුම්කරණයේදී “ස්වභාවික” (Natural) හෝ “කාබනික” (Organic) වැනි නොමඟ යවන සුළු වචන භාවිතය සපුරා තහනම් කිරීම සහ සියලුම වක්ර ප්රචාරණ සීමාවන්ට යටත් වීම.
– නිෂ්පාදන වගකීම් සහ නඩු පැවරීම්: පාරිභෝගිකයන් නොමඟ යැවීම හෝ සෞඛ්ය හානි සම්බන්ධයෙන් සමාගමට එරෙහිව පවතින සහ ඉදිරියේදී පැවරිය හැකි සිවිල් නඩු (Product Liability Claims) පිළිබඳ නීතිමය විගණනයක් සිදුකිරීම.
මෙවැනි දැඩි නීති පැනවීමට මූලික වී ඇත්තේ GATS වැනි සමීක්ෂණ මඟින් හෙළිදරව් කෙරෙන බියකරු දත්තයන්ය. නවතම GATS වාර්තාවලට අනුව, සමස්ත වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 19.4%ක් (මිලියන 3.2ක ජනතාවක්) දුම්කොළ නිෂ්පාදන (දුම් දමන හෝ දුම් නොදමන) භාවිත කරන අතර, ඉන් 9.1%ක්ම සෘජුවම දුම්පානයට ඇබ්බැහි වී සිටිති. එමෙන්ම, නිවෙස් තුළදී සහ සේවා ස්ථානවලදී ද්විතීක දුම්පානයට (Secondhand Smoke) ගොදුරු වන අහිංසක පිරිස 16.7%ක් වැනි ඉහළ අගයක පවතින බව ද එහි සඳහන් වේ. මෙම තත්ත්වය පාලනය කිරීම සඳහා ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ MPOWER උපායමාර්ගයට අනුව දුම්වැටි බදු ඉහළ දැමීම, පොදු ස්ථානවල දුම්බීම තහනම් කිරීම සහ ඩිජිටල් ප්රචාරණයන් මුළුමනින්ම නැවැත්වීම සඳහා NATA වැනි දේශීය ආයතන නව පනත් සංශෝධන කඩිනමින් බලාත්මක කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටින බැවින්, දුම්කොළ කර්මාන්තයේ අනාගත ආයෝජන දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇති බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරති.
