ඉරාන යුධ ගැටුම් හේතුවෙන් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය මුළුමනින්ම වැසී යාම නිසා ලෝක වෙළෙඳපොළේ බලශක්ති සහ පොහොර සැපයුම අඩාල වීමෙන් ගෝලීය ආර්ථිකය එකවර පෙරමුණු දෙකකින් දරුණු කඩාවැටීමකට ලක්ව ඇති බවත්, එහි සමස්ත බර ලොව වෙසෙන අන්ත දිළිඳු ජනතාව මත පැටවෙමින් පවතින බවත් ජාත්යන්තර ප්රමුඛ පුවත් සේවා වන ‘ද වොෂින්ටන් පෝස්ට්’ සහ ‘අල් ජසීරා’ ආයතනවල විශේෂ වාර්තාකාරිනී ජූලි අනාවරණය කර තිබේ. මෙම දරුණු මිලිටරිමය අර්බුදය හමුවේ ලෝක බැංකුව විසින් 2026 වර්ෂය සඳහා වන ගෝලීය ආර්ථික වර්ධන පුරෝකථනය 2.5% දක්වා බිහිසුණු ලෙස පහත හෙළා ඇති අතර, මෙය කොවිඩ් වසංගත සමයෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන මන්දගාමී හා දරුණුතම ආර්ථික පසුබෑම ලෙස වාර්තා වේ.
ගෝලීය ආර්ථික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි, වත්මන් යුද වාතාවරණය හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ ‘බ්රෙන්ට්’ වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක සාමාන්ය මිල පසුගිය වසරට සාපේක්ෂව 36%ක දැවැන්ත අගයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය ඉදිරියේදී ඇමරිකානු ඩොලර් 94ක් දක්වා ස්ථාවර වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. මෙම මාරක බලශක්ති අර්බුදයට අමතරව, මෙතෙක් කලාපයට එල්ල වූ දරුණුතම දේශගුණික කෝපය වන ‘එල් නිනෝ’ තත්ත්වයක් ද කාලගුණ විද්යාඥයන් විසින් නිල වශයෙන් ප්රකාශයට පත් කර ඇති අතර, එළඹෙන ශීත ඍතුව වන විට එය 63%ක ප්රතිශතයකින් අතිශය ප්රබල මට්ටමකට වර්ධනය වීමේ අවදානමක් පවතී. මෙමඟින් ලෝකයේ දුප්පත් ප්රදේශ රැසක එකවර දරුණු නියඟයන් සහ මහා ගංවතුර තත්ත්වයන් නිර්මාණය වනු ඇත.
මෙම මාරක යුධ අර්බුදය සහ දේශගුණික විපර්යාසය එකවර එල්ල වීම හේතුවෙන් එළඹෙන දෙසැම්බර් මාසය වන විට ලොව වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැකි රටවල වෙසෙන මිනිස් ජීවිත මිලියන 115 සිට 125 දක්වා වූ අතිදැවැන්ත පිරිසක් හදිසි ආහාර ආධාර අවශ්ය වන මට්ටමට ඇද වැටෙනු ඇත. කෘෂිකාර්මික පොහොර මිල අධික වීම නිසා ලොව පුරා අස්වැන්න සීමා වී ඇති අතර, අප්රිකානු මහද්වීපය වටා නැවත හරවා යැවීමට සිදුවූ ධාන්ය ප්රවාහන නැව් සඳහා අතිරේකව සති හතරක (මාසයක) කාලයක් සහ සැතපුම් 9,000ක සමුද්රීය දුරක් එකතු වී ඇත. සෝමාලියාව වැනි අප්රිකානු රටවල් මේ වන විටත් දරුණු සාගතයකට මුහුණ දී සිටින අතර, ‘එල් නිනෝ’ සක්රීය වන වසරවලදී නිවර්තන කලාපීය රටවල ආහාර කැරලි සහ නව සන්නද්ධ ගැටුම් ඇතිවීමේ ඉඩකඩ දෙගුණයකින් ඉහළ යන බව ඉතිහාසය සාක්ෂි දරයි. ලෝකයේ සමස්ත ජනගහනයටම ප්රමාණවත් තරම් ආහාර පැවතුණ ද, ඒවා අවශ්ය ජනතාව වෙත නිවැරදිව බෙදා හැරීමට ජාත්යන්තර ප්රජාව අඛණ්ඩව අසමත් වෙමින් පවතින බව ද මෙම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
