මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින සටන් විරාම කාලසීමාව තුළ, ලෝක වෙළඳාමට අතිශය තීරණාත්මක හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) සිය වාසියට හරවා ගැනීමට ඉරානය කටයුතු කරමින් සිටින බව වාර්තා වේ. සටන් විරාමය සාමයක් සඳහා භාවිතා කිරීම වෙනුවට, ඉරානය එය ව්යාපාරික අවස්ථාවක් කරගෙන ඇති බවට ජාත්යන්තර දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ චෝදනා කරති.
මෙම තත්ත්වය ලෝක ආර්ථිකයට බලපාන ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු මෙසේය:
ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) මේ වන විට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකා පාලනය කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. එහිදී ඔවුන් විසින් ඇතැම් නෞකා “සතුරු නෞකා” (Hostile vessels) ලෙස නම් කර ඒවායේ ගමනාගමනය මුළුමනින්ම අවහිර කර ඇති අතර, අනෙකුත් නෞකා සඳහා අධික ගාස්තු (Tolls) අය කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. විශේෂයෙන්ම ඊශ්රායලය, ඇමෙරිකාව සහ බටහිර රටවලට සම්බන්ධ නෞකා සඳහා මෙම බාධාවන් දැඩිව එල්ල වේ.
ලෝකයේ මුළු නාවික වෙළඳාමෙන් තුනෙන් එකක් (1/3) ගමන් කරන්නේ මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහායි. විශේෂයෙන්ම ගෝලීය බලශක්ති අවශ්යතාවයෙන් විශාල ප්රමාණයක් සපුරාලන තෙල් සහ ගෑස් ප්රවාහනය මෙමගින් සිදු වේ. ඉරානය විසින් මෙම මාර්ගයේ පාලනය සියතට ගැනීමත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල ඉහළ යාමේ අවදානමක් මෙන්ම සැපයුම් දාමයන් අඩාල වීමේ තර්ජනයක් ද මතු වී තිබේ.
යුද්ධය අතරතුර පවා ඉරානය සිය ආර්ථිකය ශක්තිමත් කර ගැනීමට මෙම උපායමාර්ගය භාවිතා කර ඇත. IRGC සංවිධානයට නාවික ගමනාගමනය සම්බන්ධයෙන් “වීටෝ” (Veto) බලයක් ලබා දීම හරහා ජාත්යන්තර නාවික ක්ෂේත්රය මත සිය බලය තහවුරු කිරීමට ඉරානය සමත්ව තිබේ. මෙය හුදෙක් මුදල් ඉපයීමක් පමණක් නොව, ජාත්යන්තර ප්රජාව සමඟ සාකච්ඡා කිරීමේදී භාවිතා කළ හැකි ප්රබල අවියක් (Leverage) ලෙස ද සැලකේ.
ඇමෙරිකාව සහ අනෙකුත් බලවත් රටවල් මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව දැඩි අවධානයෙන් පසුවන අතර, සටන් විරාම කාලය තුළ මෙවැනි ඒකපාර්ශවික තීරණ ගැනීම සාම ක්රියාවලියට බාධාවක් බව ඔවුන් අවධාරණය කරයි. විශේෂයෙන්ම නිදහස් නාවික ගමනාගමනය සහතික කරන ලෙස ජාත්යන්තර ප්රජාව ඉරානයෙන් ඉල්ලා සිටියද, ඉරානය පවසන්නේ තම ආරක්ෂාව තහවුරු කර ගැනීම සඳහා මෙම පියවර ගත් බවයි.
තොරතුරු උපුටා ගැනීම: Reuters, Financial Times සහmario nawfal(x)ඇසුරින්
