මාතර ප්රදේශයේ ගංවතුර තත්ත්වයන්ට ප්රධාන හේතුවක් වී ඇති බවට චෝදනා එල්ල වන නිල්වලා ලවණ බාධකය ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් අවසන් තීරණයක් ගැනීමට රජය විසින් ශ්රී ලංකා ඉංජිනේරු සභාව (ECSL) වෙත නව ශක්යතා අධ්යයනයක් පවරා තිබේ. මාතර දිස්ත්රික් සම්බන්ධීකරණ කමිටු සාමාජික අජන්ත ගැම්මැද්දගේ මහතා පවසන පරිදි, එම අධ්යයන වාර්තාව ලැබුණු පසු බාධකය ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් අවසන් තීරණය ගනු ඇත.
ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව (HRCSL) පසුගියදා නිකුත් කළ වාර්තාවකින් පෙන්වා දී ඇත්තේ 2023 වසරේ මාතර දිස්ත්රික්කයේ ඇති වූ දරුණු ගංවතුර මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද ආපදාවක් බවයි. යටිතල පහසුකම් අසාර්ථක වීම් සහ පරිපාලනමය නොසැලකිල්ල මීට ප්රධාන හේතුවක් වී ඇති බව එම වාර්තාව තහවුරු කරයි.
සිද්ධිය සම්බන්ධ ප්රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ:
මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ නිරීක්ෂණය අනුව, 2022 වසරේ ඉදිකිරීම් අවසන් වූ නිල්වලා ලවණ බාධකය ගංගාවේ ස්වභාවික ගලනයට බාධාවක් වී ඇත. ඉදිකිරීම් අවසන් වීමෙන් පසුවත් එහි පැවති පස් කොට්ට සහ ලෝහ තහඩු වැනි ද්රව්ය නිසි ලෙස ඉවත් නොකිරීම නිසා ගංවතුර බැස යාම ප්රමාද වී තිබේ. එසේම දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය නිසා ස්වභාවික ජල මාර්ග අවහිර වීම සහ ලන්දේසි ඇළ ඇතුළු පැරණි ජල පද්ධති නිසි ලෙස නඩත්තු නොකිරීම ගංවතුර උග්ර කිරීමට හේතු වී ඇත.
2026 අයවැය මගින් රජය විසින් මෙම ගැටලුව විසඳීම සඳහා රුපියල් බිලියනයක් වෙන් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ශක්යතා අධ්යයන වාර්තාව ලැබෙන තෙක් බාධකය ඉවත් නොකිරීමට තීරණය කර ඇති අතර, එම කාලසීමාව තුළ ජල ප්රවාහය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ඇළ මාර්ග කැපීම සහ ජල මෝටර් පද්ධති දියුණු කිරීම වැනි කඩිනම් පියවර ගැනීමට පියවර ගෙන තිබේ.
නිල්වලා ලවණ බාධකය මුලින් ඉදිකරන ලද්දේ මාතර සහ හම්බන්තොට දිස්ත්රික්කවල ජනතාවට අවශ්ය පානීය ජල සැපයුම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මුහුදු ජලය ගංගාවට ඇතුළු වීම වැළැක්වීමේ අරමුණෙනි. එහෙත් එය ඉදිකළ දා සිට ගොවීන් සහ ප්රදේශවාසීන් චෝදනා කරන්නේ එමගින් ගංගාවේ ස්වභාවික ජල ගලනය සීමා වී වගා බිම් විනාශ වී ඇති බවයි.
පීඩාවට පත් ගොවීන්ට වන්දි ගෙවීම සඳහා මේ වසරේ මුලදී රජය රුපියල් බිලියන 1.2කට අධික මුදලක් වෙන් කර ඇති අතර, ඉදිරියේදී මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ නිර්දේශ මත පදනම්ව ජල පොම්පාගාර නවීකරණය කිරීම සහ ගංගාවේ බාධක ඉවත් කිරීම වැනි කාලීන පියවර ගැනීමට රජය බලාපොරොත්තු වේ.
