පසුගිය 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් මිදීම සඳහා ශ්රී ලංකා රජය විසින් රටේ සියලුම භාණ්ඩ, සේවා සහ පුද්ගල ආදායම් මත පනවන බදු ඉහළ නැංවීමට පියවර ගත්තද, අතිශය අභිරහස් සහ විස්මිත අයුරින් සිගරට් (දුම්වැටි) සඳහා අයකරන සැබෑ බදු ප්රතිශතය පහත වැටී ඇති බවට ප්රකට පර්යේෂක රාජ් ප්රභූ රාජකුලේන්ද්රන් (Raj Prabu Rajakulendran) මහතා විසින් කරන ලද විශේෂ අධ්යයනයකින් අනාවරණය වී තිබේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) නිල නිර්දේශයන්ට අනුව දුම්වැටි මත බදු පැනවීමට රජය අපොහොසත් වීම හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවට වසරකට රුපියල් කෝටි 1,730ක (LKR 1,730 Crores) දැවැන්ත අතිරේක ආදායමක් අහිමි වෙමින් පවතින බව මෙම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.
ලැබී ඇති දත්ත අනුව, 2021 සහ 2026 වසරවල් අතර කාලසීමාව තුළ පුද්ගල සහ ආයතනික ආදායම් බදු මෙන්ම වැට් බද්ද (VAT) සියයට 8 සිට සියයට 18 දක්වා අතිශය ඉහළ මට්ටමකින් වැඩි කරන ලදී. මීට අමතරව සියයට 2.5ක සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) පැනවූ අතර, මීට පෙර බදුවලින් නිදහස් කර තිබූ භාණ්ඩ හා සේවා 97ක්ද වැට් බදු දැලට හසුකර ගැනීමට කටයුතු කෙරිණි. කෙසේ වෙතත්, මේ සියල්ල සිදුවන අතරතුර සිගරට් එකක සිල්ලර මිලෙන් අයකරන ඵලදායී බදු ප්රතිශතය සාමාන්යයෙන් සියයට 7.2ක ප්රමාණයකින් නිහඬවම පහත වැටී ඇත. දුම්වැටි සඳහා අයකරන බදු ස්ථාවර රුපියල් අගයක් (Excise Tax) ලෙස පවතින බැවින්, නිෂ්පාදකයන් විසින් සිගරට් මිල ඉහළ දමද්දී රජය විසින් නිෂ්පාදන බදු නිසි ලෙස සංශෝධනය නොකිරීම හේතුවෙන් මෙම බදු ප්රතිශතය මෙලෙස බිඳවැටී තිබේ.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ නිර්දේශය වන්නේ සිගරට් එකක මිලෙන් අවම වශයෙන් සියයට 75ක්ම බදු වශයෙන් එකතු විය යුතු බවයි. ශ්රී ලංකාව 2018 වසරේදී සියයට 74ක බදු ප්රතිශතයක් පවත්වාගනිමින් මෙම ජාත්යන්තර මට්ටමට vanity සමීපව සිටියද, 2026 වසර වන විට එය සියයට 66.8 දක්වා ශෝචනීය ලෙස පහත වැටී ඇත. සරලවම පැවසුවහොත්, සිගරට් සඳහා වියදම් කරන සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් 9ක් රජයට බදු ලෙස ලැබිය යුතු වුවද, වත්මන් ක්රමවේදය යටතේ රජයට ලැබෙන්නේ රුපියල් 8ක් වැනි මුදලක් වන අතර සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් 1ක ආදායමක් රජය විසින් අතහැර දමා තිබේ.
මෙලෙස අහිමි වන රුපියල් කෝටි 1,730ක වාර්ෂික ආදායම යනු ආපදා කළමනාකරණ අමාත්යාංශයේ සමස්ත අයවැය මෙන් 1.2 ගුණයක් වන අතර, රටේ පෝෂණ වැඩසටහන් සඳහා වෙන්කරන මුදල මෙන් 1.3 ගුණයකට සමාන මහා පරිමාණ මුදලකි. රජය විසින් සිගරට් මත පනවන නිෂ්පාදන බද්ද වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි ඉහළ නැංවීම සඳහා කිසිදු පාර්ලිමේන්තු අනුමැතියක් හෝ නව නීති අවශ්ය නොවන අතර, මුදල් අමාත්යවරයා ලෙස කටයුතු කරන ජනාධිපතිවරයාට තනි දිනක් ඇතුළත ගැසට් නිවේදනයක් (Gazette notice) මගින් මෙම බදු ප්රතිශතය යළි සියයට 75 දක්වා ඉහළ නැංවීමට පූර්ණ බලය පවතී. මෙමගින් ලැබෙන අතිරේක රුපියල් කෝටි 1,730ක මුදල හරහා රටේ අත්යවශ්ය ආහාර ද්රව්ය මත පනවා ඇති අනෙකුත් බදු අඩු කිරීමට මෙන්ම සමාජ සුභසාධන කටයුතු පුළුල් කිරීමට මහා ශක්තියක් ලැබෙනු ඇති බව පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
