ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) විසින් නිර්දේශ කර ඇති නිල ජාත්යන්තර බදු මට්ටම්වලට සාපේක්ෂව ශ්රී ලංකාවේ දුම්වැටි බදු ප්රතිශතය අතිශය ශෝචනීය ලෙස පහත වැටී ඇති ආකාරය දැක්වෙන විශේෂ ප්රස්ථාරික (Bar Chart) දත්ත සටහනක් “වෙරිටේ රිසර්ච්” (Verité Research) ආයතනය සහ PublicFinance.lk වෙබ් අඩවිය විසින් ප්රසිද්ධියට පත් කර තිබේ. ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව දුම්වැටි පාලනය සඳහා බදු ප්රතිපත්තිය ශක්තිමත් කිරීමට මෙරට බලධාරීන් අපොහොසත් වී ඇති බව මෙමගින් මනාව පැහැදිලි වේ.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ නිල නිර්දේශය සහ ඉලක්කය වන්නේ සිගරට් එකක සිල්ලර මිලෙන් අවම වශයෙන් සියයට 75ක් (75%) බදු වශයෙන් රජයට එකතු විය යුතු බවයි. ශ්රී ලංකාව 2018 වසරේදී සියයට 74ක (74.0%) බදු ප්රතිශතයක් පවත්වාගනිමින් එම ජාත්යන්තර ඉලක්කයට ඉතාමත් සමීපව කටයුතු කර තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, 2025 වසර වන විට ශ්රී ලංකාවේ දුම්වැටි මත පනවා ඇති සාමාන්ය බදු ප්රතිශතය සියයට 66.8 (66.8%) දක්වා බරපතළ ලෙස පහත වැටී ඇති බව වෙරිටේ රිසර්ච් දත්ත මගින් පෙන්වා දෙයි.
වෙළඳපොළ කොටස් පදනම් කරගනිමින් (Weighted by market share) සිදුකරන ලද මෙම ගණනය කිරීම් සඳහා මූලාශ්ර ලෙස ද මැල්, රාජකුලේන්ද්රන් සහ වීරසිංහ යන පර්යේෂකයන්ගේ “දුම්වැටි බදුකරණය: දුම්වැටි බදු අනුපාත රහසිගතව අඩු කිරීම” නැමැති වෙරිටේ රිසර්ච් පර්යේෂණ වාර්තාව යොදාගෙන ඇත. රජය විසින් නිසි කලට නිෂ්පාදන බදු සංශෝධනය නොකිරීම හේතුවෙන් ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ ඉලක්කයට වඩා බෙහෙවින් පහළ මට්ටමකට බදු ප්රතිශතය ඇද වැටී ඇති අතර, මෙමගින් මෙරට සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයට මෙන්ම රාජ්ය ආදායමට ද දැවැන්ත පාඩුවක් සිදුවෙමින් පවතින බව ආර්ථික විචාරකයෝ අවධාරණය කරති.
