චීනයේ බීජිං නුවර ටියනන්මෙන් චතුරශ්රයේ සිදු වූ ඓතිහාසික මිලිටරි මර්දනයට වසර 37ක් පිරීම නිමිත්තෙන් අමෙරිකානු රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝ සිදුකළ ප්රකාශයක් හේතුවෙන් දෙරට අතර රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා යළිත් වරක් ආතතියකට ලක්ව තිබේ.
1989 ජූනි 4 වනදා සිදු වූ මෙම ඛේදවාචකය සිහිපත් කරමින් රාජ්ය ලේකම්වරයා අවධාරණය කළේ, චීන රජය පනවා ඇති දැඩි වාරණ මඟින් එම ලේවැකි අතීතය කිසිසේත් මකා දැමිය නොහැකි බවයි. අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ නිදහස සහ සාමකාමීව රැස්වීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් එදා දිවි පිදූවන්ගේ කැපවීම අනාගතයේදී අනිවාර්යයෙන්ම සාධාරණීකරණය වනු ඇති බවද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය. දූෂණයට එරෙහිව සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී ප්රතිසංස්කරණ ඉල්ලා හඬ නැඟූ සාමකාමී උද්ඝෝෂකයන්ගේ මතකයට තමන් ගරු කරන බවද ඔහු ප්රකාශ කළේය.
මිනිස් අයිතිවාසිකම් සංවිධානවල දත්තවලට අනුව, එදා චීන හමුදා එල්ල කළ ප්රහාර හමුවේ නිරායුධ සිසුන් ඇතුළු දහස් ගණනක් මියගිය අතර, වර්තමානයේදී පවා චීනය තුළ මෙම සිදුවීම පිළිබඳ කතා කිරීම තහනම් කර ඇති අතර අන්තර්ජාලය තුළ ද දැඩි වාරණ පනවා තිබේ.
මාර්කෝ රුබියෝගේ මෙම ප්රකාශය සම්බන්ධයෙන් චීන විදේශ අමාත්යාංශය සිය දැඩි විරෝධය පළ කර ඇත. චීනය පවසන්නේ අමෙරිකාව ඓතිහාසික කරුණු විකෘති කරමින්, චීනයේ දේශපාලන ක්රමය විවේචනය කිරීමට සහ රටේ අභ්යන්තර කටයුතුවලට අනිසි ලෙස මැදිහත් වීමට උත්සාහ කරන බවයි.
මෙම අදහස් හුවමාරුවත් සමඟ දෙරට අතර රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා තුළ යළිත් නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී ඇති බව ජාත්යන්තර දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙයි.
