රටේ අනෙකුත් සියලුම අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා මත පනවා ඇති බදු ප්රතිශතයන් සීග්රයෙන් ඉහළ යද්දී, සිගරට් කර්මාන්තය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ප්රතිවිරුද්ධ දිශාවකට ගමන් කරමින් පවතින බව වේරිටේ රිසර්ච් (Verité Research) ආයතනයේ නවතම ආර්ථික විශ්ලේෂණයන් මඟින් හෙළිදරව් වේ. 2021 සහ 2026 වසරවල් අතර කාලය තුළ සිගරට් සිල්ලර මිලෙහි අඩංගු සැබෑ බදු ප්රතිශතය සාමාන්යයෙන් 7.2%ක කැපී පෙනෙන අගයකින් කඩා වැටී ඇති අතර, මෙම බදු පහත වැටීම සිදුව ඇත්තේ කිසියම් නිල බදු සංශෝධන පියවරක් ගැනීම නිසා නොව, වගකිවයුතු බලධාරීන්ගේ දැඩි නොසලකා හැරීම සහ නිහඬතාව (Inaction) හේතුවෙන් බව ආර්ථික විද්යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
මීට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ සිගරට් සඳහා අය කෙරෙන බදු බොහොමයක් ස්ථාවර රුපියල් අගයක් මත පදනම් වූ විශේෂ සුරාබදු (Specific Excise Tax) වීමයි. සාමාන්ය වැට් (VAT) බද්ද මෙන් භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යද්දී මෙම සුරාබදු ස්වයංක්රීයව ඉහළ නොයන අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සිගරට් නිෂ්පාදකයින් විසින් තම ලාභ වර්ධනය කරගැනීම සඳහා සිගරට් මිල දිගින් දිගටම වැඩි කරද්දී, රජය විසින් ඊට සමානුපාතිකව සුරාබදු නිතිපතා සංශෝධනය නොකිරීම හේතුවෙන් සිල්ලර මිල තුළ අඩංගු බදු ප්රතිශතය මෙලෙස දරුණු ලෙස කඩා වැටී ඇත. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව සිගරට් මිලෙන් අවම වශයෙන් 75%ක් බදු වශයෙන් පැවතිය යුතු අතර, ශ්රී ලංකාව 2018 වසරේදී 74%ක බදු ප්රතිශතයක් පවත්වා ගනිමින් එම ජාත්යන්තර මට්ටමට ඉතා ආසන්නව සිටිය ද, 2026 වසර වන විට එය 66.8% දක්වා සූක්ෂ්ම ලෙස පහත හෙළා තිබේ.
මෙම තත්ත්වය සරලවම පවසන්නේ නම්, ජාත්යන්තර දර්ශකයන්ට අනුව සිගරට් සඳහා මහජනතාව වියදම් කරන සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් 9ක් බදු ලෙස රජයේ භාණ්ඩාගාරයට එකතු විය යුතු වුවත්, වත්මන් ක්රමවේදය යටතේ රජයට ලැබෙන්නේ රුපියල් 8ක් වැනි අඩු මුදලක් පමණි. ඒ අනුව සිගරට් සඳහා වියදම් කෙරෙන සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් එක බැගින් වූ දැවැන්ත ධනස්කන්ධයක් රජය විසින් සිතාමතාම අත්හැර දමා ඇති අතර, එමඟින් ජාතික භාණ්ඩාගාරයට හිමිවිය යුතු මහා පරිමාණ ආදායම් සෘජුවම දුම්කොළ සමාගමේ පෞද්ගලික ලාභ (Private Profit) ලෙස ගලා යාමට සලස්වා ඇති බව වේරිටේ රිසර්ච් ආයතනය වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.
