පසුගිය වසර කිහිපය තිස්සේ රටේ සාමාන්ය ජනතාව සහ ව්යාපාරික ප්රජාව මත පනවා ඇති බදු ප්රතිශතයන් අතිදැවැන්ත ලෙස ඉහළ දමද්දී, බහුජාතික දුම්කොළ සමාගම්වලට පමණක් නිහඬවම මහා පරිමාණ බදු සහන සැලසෙන පරිදි මෙරට බදු ප්රතිපත්තිය ක්රියාත්මක වී ඇති බව වේරිටේ රිසර්ච් (Verité Research) ආයතනයේ නවතම දත්ත විශ්ලේෂණයන් මඟින් සනාථ වේ. 2021 සහ 2026 වසරවල් අතර කාලය තුළ මෙරට පුද්ගල සහ ආයතනික ආදායම් බදු (Income Tax) ශීඝ්රයෙන් ඉහළ නැංවුණු අතර, සාමාන්ය වැට් (VAT) බදු ප්රතිශතය 8% සිට 18% දක්වා සිතාගත නොහැකි මට්ටමකින් වැඩි කිරීමට රජය පියවර ගත්තේය. මීට අමතරව 2.5%ක සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්දක් (SSCL) පැනවූ අතර, මීට පෙර වැට් බද්දෙන් නිදහස් කර තිබූ අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා 97ක් ද වැට් බදු දැලට හසුකර ගැනීමට කටයුතු කෙරුණි.
කෙසේ වුවද, රටේ සමස්ත ජනතාවම මෙලෙස දැඩි බදු බරින් පීඩා විඳිද්දී සිගරට් කර්මාන්තය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් සහ ප්රතිවිරුද්ධ දිශාවකට ගමන් කර තිබේ. එම කාලසීමාව තුළම සිගරට් මිලෙහි අඩංගු සැබෑ බදු ප්රතිශතය සාමාන්යයෙන් 7.2%ක කැපී පෙනෙන අගයකින් පහත වැටී ඇති බව වේරිටේ රිසර්ච් පෙන්වා දෙයි. මෙම බදු පහත වැටීම සිදුව ඇත්තේ කිසියම් නිල බදු ලිහිල් කිරීමේ පියවරක් ප්රසිද්ධියේ ගැනීම නිසා නොව, වගකිවයුතු නිලධාරීන්ගේ දැඩි නොසලකා හැරීම සහ නිහඬතාව (Inaction) හේතුවෙනි. සාමාන්ය වැට් බද්ද මෙන් භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යද්දී සිගරට් සඳහා අය කෙරෙන ස්ථාවර සුරාබදු (Excise Tax) ස්වයංක්රීයව ඉහළ නොයන බැවින්, සිගරට් නිෂ්පාදකයින් විසින් තම ලාභ වර්ධනය කරගැනීමට සිගරට් මිල දිගින් දිගටම වැඩි කරද්දී, රජය විසින් ඊට සාපේක්ෂව සුරාබදු නිසි පරිදි සංශෝධනය නොකිරීම නිසා සිල්ලර මිල තුළ අඩංගු රාජ්ය බදු ප්රතිශතය මෙලෙස සූක්ෂ්ම ලෙස දරුණු ලෙස කඩා වැටී ඇත.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) නිල නිර්දේශයන්ට අනුව සිගරට් සිල්ලර මිලෙන් අවම වශයෙන් 75%ක් බදු වශයෙන් පැවතිය යුතු වුව ද, 2018 වසරේදී 74%ක බදු ප්රතිශතයක් සහිතව එම ජාත්යන්තර මට්ටමට ඉතා ආසන්නව සිටි ශ්රී ලංකාව, 2026 වසර වන විට එය 66.8% දක්වා පහත හෙළා තිබේ. සරලවම පවසන්නේ නම්, ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුව සිගරට් සඳහා මහජනතාව වියදම් කරන සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් 9ක් බදු ලෙස රජයට ලැබිය යුතු වුවත්, වත්මන් වන විට ලංකාවට ලැබෙන්නේ රුපියල් 8ක් වැනි අඩු මුදලක් පමණි. ඒ අනුව සිගරට් සඳහා වියදම් කෙරෙන සෑම රුපියල් 12කින්ම රුපියල් එක බැගින් වූ අතිදැවැන්ත මූල්ය ආදායමක් රජය විසින් සිතාමතාම අත්හැර දමා ඇති අතර, සාමාන්ය ජනතාව මත බදු පිට බදු පටවද්දී බහුජාතික දුම්කොළ සමාගමේ පෞද්ගලික ලාභ (Corporate Profits) උපරිම කරගැනීමට නිලධාරීන් මෙලෙස කටයුතු කිරීම බරපතල ප්රතිපත්තිමය පාවාදීමක් බව ආර්ථික විශේෂඥයෝ වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරති.
