ශ්රී ලංකාව තුළ වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි වැඩිහිටි ජනගහනය අතර දුම්කොළ භාවිතයේ ව්යාප්තිය සහ ඊට අදාළ ආර්ථිකමය බලපෑම විද්යාත්මකව ඇගයීමට ලක් කරමින් සකස් කරන ලද “ගෝලීය වැඩිහිටි දුම්කොළ සමීක්ෂණ” (Global Adult Tobacco Survey – GATS) නිල දත්ත වාර්තාව මගින් මෙරට පොදු මහජන සෞඛ්යයට අදාළව අතිශය තීරණාත්මක කරුණු රැසක් අනාවරණය වී තිබේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) සහ රෝග පාලන හා වැළැක්වීමේ මධ්යස්ථානය (CDC) ඇතුළු ජාත්යන්තර ආයතනවල තාක්ෂණික දායකත්වයෙන් නිකුත් වූ මෙම දර්ශකයන්ට අනුව, මෙරට සමස්ත වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් සියයට 19.4ක් (19.4%) තවමත් විවිධ ආකාරයේ දුම්කොළ නිෂ්පාදන (දුම්පානය හෝ දුම් රහිත) භාවිත කරනු ලබයි.
මෙහි ඇති වඩාත්ම කනගාටුදායක සහ අවදානම් සහගත තත්ත්වය වන්නේ ලිංගභේදය අනුව දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමේදීය. මෙරට සමස්ත පිරිමි ජනගහනයෙන් සියයට 36.2ක් (36.2%) දුම්කොළ භාවිතයට සෘජුවම ඇබ්බැහි වී ඇති අතර, කාන්තා පාර්ශවය අතර එම අගය සියයට 4.9ක් (4.9%) ලෙස සටහන් වේ. එමෙන්ම වත්මන් වැඩිහිටියන්ගෙන් සියයට 9.1ක් සක්රීය දුම්පානයෙහි (Current smokers) යෙදෙන අතර, ඉන් බහුතරයක් දෛනිකව දුම්පානයට හුරුවූවන් වේ. විශේෂයෙන්ම මෙරට සාම්ප්රදායික “බීඩි” (Bidi) භාවිත කරන ප්රතිශතය සියයට 4.9ක් ලෙස පැවතීම ආර්ථික වශයෙන් පීඩාවට පත් පහළ ආදායම්ලාභී ස්ථරයන් තවමත් මෙම මාරාන්තික අවදානමට මුහුණ පා සිටින බව තහවුරු කරන්නකි.
ආර්ථික සහ ප්රතිපත්තිමය ක්ෂේත්රය දෙස බැලීමේදී, දුම්වැටි මිලදී ගැනීම සඳහා පාරිභෝගිකයන් වැය කරන පිරිවැය ද අතිශය ඉහළ මට්ටමක පවතී. දත්තයන්ට අනුව නිෂ්පාදිත සිගරට් 20ක් මිලදී ගැනීම සඳහා සාමාන්යයෙන් රුපියල් 1237.80ක මුදලක් වැයවන අතර, දුම්පානය කරන්නෙකුගේ සාමාන්ය මාසික වැය බර රුපියල් 5454.30ක් පමණ වේ. මෙය මෙරට ඒක පුද්ගල දේසීය නිෂ්පාදිතයෙන් (per capita GDP) සියයට 18.1ක තරම් ඉහළ ප්රතිශතයකි. කෙසේ වෙතත්, මෙම මාරාන්තික ඇබ්බැහියෙන් මිදීම සඳහා පාරිභෝගිකයන් තුළ පවතින උනන්දුව ද ධනාත්මක මට්ටමක පවතින බව පෙනී යයි; සක්රීය දුම්පානය කරන පිරිසෙන් සියයට 51.6ක්ම දුම්පානය නතර කිරීමට හෝ ඒ පිළිබඳව සිතීමට පෙළඹී ඇත්තේ සිගරට් ඇසුරුම්වල ඇති රූපමය සෞඛ්ය අනතුරු ඇඟවීම් (Warning labels) දැකීමෙන් පසුවය. එබැවින්, දුම්කොළ මාෆියාවේ විවිධ උපක්රම මැඩලමින් වත්මන් පනත් සංශෝධන කඩිනම් කිරීම ජනතාව මෙම ව්යසනයෙන් මුදවා ගැනීමට ඇති එකම මඟ බව සෞඛ්ය අංශ අවධාරණය කරයි.
