සඳෙහි දකුණු ධ්රවය ආසන්නයේ පිහිටි ෂැකල්ටන් (Shackleton) ආවාටය ඉලක්ක කරගනිමින් අමෙරිකාව සහ චීනය අතර නවතම අභ්යවකාශ තරගය ආරම්භ වී තිබේ. මෙම වසරේ දෙවන භාගයේදී අමෙරිකාවේ Blue Origin සමාගමේ ‘Endurance’ යානය සහ චීනයේ ‘Chang’e 7’ මෙහෙයුම දළ වශයෙන් එකම කාලයකදී සඳ වෙත දියත් කිරීමට නියමිතය.
ෂැකල්ටන් ආවාටය තුළ සූර්යාලෝකය කිසිදා නොවැටෙන බැවින් එහි විශාල වශයෙන් ජල අයිස් (Water ice) පවතින බව විද්යාඥයෝ විශ්වාස කරති. එමෙන්ම මෙම ආවාටයේ දාරයට (Rim) නිරන්තරයෙන් සූර්යාලෝකය ලැබෙන බැවින් සූර්ය බලශක්තිය නිපදවීමට ද එය ඉතා යෝග්ය වේ. අනාගත සඳ මධ්යස්ථාන ඉදි කිරීමට අවශ්ය ජලය සහ බලශක්තිය යන දෙකම එකම ස්ථානයකින් ලබාගත හැකි වීම නිසා මෙම ප්රදේශය තීරණාත්මක වී ඇත.
ජෙෆ් බේසෝස්ගේ Blue Origin සමාගම විසින් නිපදවූ ‘Endurance’ යානය මීටර් 8ක් උසැති විශාල යානයකි. එය සඳ මත නිරවද්යව ගොඩබැස්වීමේ තාක්ෂණය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇත. චීනයේ ‘Chang’e 7’ මෙහෙයුම කුඩා ගොඩබෑමේ යානයක් (Lander) භාවිතා කළද, ඒ සමඟ රෝවරයක් (Rover) සහ පියාසර කරන කුඩා යානයක් (Flying probe) ද යැවීමට සැලසුම් කර ඇත. එමඟින් ආවාටය තුළ පවතින පස සහ ජල අයිස් ප්රමාණය සෘජුවම විශ්ලේෂණය කිරීමට චීනය බලාපොරොත්තු වේ.
අභ්යවකාශ ගිවිසුම්වලට අනුව සඳෙහි අයිතිය කිසිදු රටකට ලබාගත නොහැකි වුවද, එහි මධ්යස්ථාන ඉදි කිරීමට අවසර ඇත. මේ නිසා මුලින්ම එම ස්ථානවලට යන රටවලට අනාගත නීති රීති සැකසීමේදී වැඩි බලයක් හිමි වනු ඇත. අමෙරිකාව මේ සඳහා ‘Artemis Accords’ නමැති ජාත්යන්තර එකඟතාවක් සකස් කර ඇති අතර, ඊට රටවල් 60ක් පමණ සම්බන්ධ වී සිටියද චීනය සහ රුසියාව ඊට ඇතුළත් වී නොමැත.
අමෙරිකාව 2028 වන විටත්, චීනය 2030 වන විටත් මිනිසුන් සහිත යානා සඳ වෙත යැවීමට සැලසුම් කර ඇති අතර, මෙම රොබෝ මෙහෙයුම් එම මහා සැලසුම්වල මූලික පියවර ලෙස සැලකේ.
