ශ්රී ලංකාව වටා ඇති සාගර කලාපය සහ සංවේදී මෝය පද්ධති ආශ්රිතව මෙතෙක් විද්යා ලෝකයෙන් සැඟවී තිබූ අතිශය සුවිශේෂී රහසක් අනාවරණය කර ගැනීමට දේශීය හා විදේශීය විද්යාඥයන් කණ්ඩායමක් සමත්ව සිටිති. රුසියානු විද්යා ඇකඩමිය, ඌව වෙල්ලස්ස විශ්වවිද්යාලය සහ රුහුණ විශ්වවිද්යාලය ඒකාබද්ධව සිදුකරන ලද මෙම නවතම අධ්යයනය මඟින් ශ්රී ලංකාවටම ආවේණික වූ නව මුහුදු කෙඳි පණුවන් (Polychaetes) විශේෂයක් සොයාගෙන ඇති බව පරිසර සමාගම නම් සංවිධානය පවසයි. සමුද්ර පරිසර පද්ධතිවල සමතුලිතතාව මැන බැලීම සඳහා ජීව විද්යාත්මක දර්ශකයන් ලෙස යොදාගන්නා මෙම සතුන් පිළිබඳව දශක හයකට පමණ පසු මෙරටින් වාර්තා වූ සවිස්තරාත්මකම විද්යාත්මක විග්රහය මෙය වන අතර, එමඟින් ශ්රී ලංකාවේ සාගර ජෛව විවිධත්ව වර්ගීකරණයේ නව පුනරුදයක් සනිටුහන් කර තිබේ.
මෙම සොයාගැනීමේ ඇති වඩාත්ම ආන්දෝලනාත්මක සහ සුවිශේෂී විද්යාත්මක වැදගත්කම වන්නේ, මෙරට පාරිසරික බලපෑම් ඇගයීම් වාර්තාවල සහ වනජීවී කළමනාකරණ තීරණ ගැනීමේදී මෙතෙක් පැවති දීර්ඝකාලීන දත්ත දෝෂ රැසක් නිවැරදි කිරීමට මෙය සමත් වීමයි. මෙතෙක් කලක් මෙරට පර්යේෂකයන් විසින් මෙම පණුවන් ආක්ටික් සහ උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ අධික ශීතල ජලයේ වෙසෙන විශේෂයක් ලෙස වැරදියට හඳුනාගෙන තිබුණද, එවැනි සතෙකුට ශ්රී ලංකාව වැනි නිවර්තන කලාපීය උණුසුම් මුහුදක ජීවත් විය හැකි බව මෙමඟින් විද්යාත්මකව තහවුරු කර ඇත. පී.එච්.ඩී.එච්. ද සිල්වා මහතාට ගෞරවයක් ලෙස “Prionospio desilvai” ලෙස නම් කර ඇති මෙම නව විශේෂය සතුව රතු පැහැති ඇස් යුගලක් සහ සුවිශේෂී ශ්වසන අවයව පිහිටා ඇති අතර, මුහුදු පත්ලේ මෘදු අවසාදිතයන් අතර වෙසෙන මොවුන් 2025 වසරේ මුල් භාගයේදී සිදුකළ නිරීක්ෂණවලට අනුව මාතර නිල්වලා ගඟේ මෝය සහ නිරිතදිග වෙරළේ කලපු ආශ්රිතව බහුලව වාර්තා වේ.
මෙම ඓතිහාසික පර්යේෂණය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා විද්යාඥයන් විසින් 1960 දශකයේදී කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබූ පැරණි සාම්පල පවා නවීන තාක්ෂණය ඔස්සේ නැවත පරීක්ෂාවට ලක් කර ඇති අතර, නව සාම්පල ශ්රී ලංකාවේ සහ රුසියාවේ කෞතුකාගාරවල ස්ථිරව තැන්පත් කර ඇත. ඌව වෙල්ලස්ස විශ්වවිද්යාලයේ ආර්.ජී.ඩී. රංගන ජයවික්රම මහතා සහ රුහුණ විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය කේ.බී. සුනීතා ගුණවික්රම මහත්මිය වැනි දේශීය පර්යේෂකයන්ගේ දායකත්වය මෙරට සරසවි පද්ධතියේ ඉහළ ප්රමිතිය ලෝකයටම විදහා දක්වන කදිම සාක්ෂියකි. අප රටේ කලපු සහ මෝය පද්ධතිවල පවතින කාබනික දූෂණය නිවැරදිව මැන බැලීමටත්, වඩාත් නිරවද්ය විද්යාත්මක දත්ත පදනම් කරගත් පාරිසරික ප්රතිපත්ති සැකසීමටත් මුහුදු පත්ලෙන් හමුවූ මෙම පුංචි ජීවියා අනාගතයේදී තීරණාත්මක සාධකයක් වනු නොඅනුමානය.
