වත්මන් රජය විසින් ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) මූල්ය ඒකාබද්ධතා වැඩසටහන යටතේ 2021 වසරේ සිට මේ දක්වා ජනතාවගේ වැටුප්, ආයතනික ලාභ, විදුලි බිල, ඉන්ධන, ආහාර සහ අනෙකුත් සියලුම අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවාවන් මත පටවා ඇති බදු බර දැවැන්ත ලෙස ඉහළ නංවා ඇති පසුබිමක, සිගරට් සමාගම් සඳහා පමණක් ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් ප්රතිවිරුද්ධ දිශාවට ගමන් කරමින් රුපියල් කෝටි 1,730ක (රුපියල් බිලියන 17.3ක) දැවැන්ත වාර්ෂික බදු සහනයක් ලබා දී ඇති බව වේරිටේ රිසර්ච් (Verité Research) ආයතනය විසින් සිදුකරන ලද මූල්ය විශ්ලේෂණයකින් අනාවරණය වී තිබේ. 2026 ජූනි 2 වන දින ප්රකාශයට පත් කරන ලද මෙම විශේෂ වාර්තාව මඟින් වත්මන් බදු ප්රතිපත්තියේ පවතින බරපතල අනුකූලතාවයක් නොමැතිකම (Policy Inconsistency) ආර්ථික දත්ත සහිතව කරුණු කරණා සහිතව පෙන්වා දී ඇත.
‘ඩේලි එෆ්ටී’ (Daily FT) පුවත්පත සඳහා විශේෂ ලිපියක් සපයමින් වේරිටේ රිසර්ච් ආයතනයේ නිර්මාතෘ සහ විධායක අධ්යක්ෂ ආචාර්ය නිශාන් ද මෙල් (Dr. Nishan de Mel) මහතා සහ පර්යේෂක රාජ් රාජකුලේන්ද්රන් (Raj Rajakulendran) මහතා පෙන්වා දෙන්නේ, 2021 සහ 2026 වසරවල් අතර කාලය තුළ සිගරට් සිල්ලර මිලෙහි අඩංගු සැබෑ බදු ප්රතිශතය බරපතල ලෙස පහත වැටී ඇති බවයි. 2018 වසර වන විට ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) නිර්දේශ කරන 75%ක ජාත්යන්තර මට්ටමට ඉතා ආසන්නව පැවති සිගරට් බදු ප්රතිශතය, 2026 වසර වන විට 66.8%ක් වැනි පහළ මට්ටමක් දක්වා සූක්ෂ්ම ලෙස කඩා වැටීමට බලධාරීන් ඉඩ හැර තිබේ. සිගරට් සමාගම විසින් සිය නිෂ්පාදන මිල ගණන් ඉහළ දැමීමේදී, ඊට සාපේක්ෂව රුපියල් අගය මත පදනම් වූ විශේෂ සුරාබදු (Specific Excise Taxes) සමානුපාතිකව ඉහළ නැංවීමට රජය අපොහොසත් වීම හේතුවෙන් මෙම බදු සහනය දුම්කොළ සමාගම වෙත රහසිගතව ගලා ගොස් ඇත.
ආර්ථික විද්යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ සිගරට් බදු ප්රතිශතය යළිත් ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය නිර්දේශ කරන 75% මට්ටම දක්වා ඔසවා තැබීම සඳහා පාර්ලිමේන්තුව හරහා කිසිදු අලුත් නීතියක් පැනවීමට අවශ්ය නොවන අතර, එමඟින් සාමාන්ය ජනතාවගේ හෝ ගෘහස්ත පරිභෝජන භාණ්ඩ මත අමතර කිසිදු බදු බරක් පැටවෙන්නේ ද නැති බවයි. සිදුකළ යුත්තේ දැනට සිගරට් සමාගම විසින් අසීමිත පෞද්ගලික ලාභ (Private Profit) ලෙස උපයමින් සිටින මහා ධනස්කන්ධයෙන් කොටසක් බදු ප්රතිපත්තිය නිවැරදි කිරීම හරහා රජයේ භාණ්ඩාගාරයට පවරා ගැනීම පමණි. එලෙස බදු හිඩැස පියවීමෙන් රජයට වාර්ෂිකව අතිරේකව උපයා ගත හැකි රුපියල් කෝටි 1,730ක මුදල, ලංකාවේ සමස්ත ආපදා කළමනාකරණ (Disaster Management) වාර්ෂික ප්රතිපාදනය මෙන් එකකට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් වන අතර, එමඟින් දරුවන්ගේ පෝෂණ වැඩසටහන් සහ මාතෘ නිවාඩු දීමනා ඇතුළු අතිශය තීරණාත්මක සමාජ සුභසාධන ව්යාපෘති රැසක් කිසිදු මූල්ය හිඟයකින් තොරව පවත්වාගෙන යාමට හැකියාව තිබේ.
බදු වැඩි කළහොත් රජයේ ආදායම් පාලනය වන බවට හෝ නීති විරෝධී සිගරට් ජාවාරම (Illicit Trade) ඉහළ යන බවට දුම්කොළ කර්මාන්තය විසින් පතුරුවන සාම්ප්රදායික ව්යාජ මතවාදයන් ද මෙම ආර්ථික විශ්ලේෂණය මඟින් මුළුමනින්ම ප්රතික්ෂේප කර ඇත. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) මෙන්ම ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) යන ගෝලීය ආයතන ද්විත්වයම රාජ්ය ආදායම් වර්ධනය කරගැනීමට සහ මහජන සෞඛ්ය සුරක්ෂිත කිරීම උදෙසා දුම්කොළ බදු අඛණ්ඩව ඉහළ නැංවිය යුතු බවට ජාත්යන්තර සාක්ෂි සහිතව නිර්දේශ කර තිබේ. 2003 වසරේදී දුම්කොළ පාලනය පිළිබඳ ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ ජාත්යන්තර ප්රඥප්තිය (WHO FCTC) අනුමත කළ රටක් ලෙස, උද්ධමනයට සහ ජනතාවගේ ආදායම් වර්ධනයට සාපේක්ෂව දුම්කොළ බදු වරින් වර සංශෝධනය කිරීමට ශ්රී ලංකාව නීතිමය වශයෙන් ද බැඳී සිටින බැවින්, ජනතාව පීඩාවට පත් නොකර දුම්කොළ මාෆියාවෙන් මෙම කෝටි 1,730ක මුදල වහාම අයකර ගැනීමට කටයුතු කරන ලෙස ආර්ථික විද්යාඥයෝ රජයට බලකර සිටිති.
