පවතින දැඩි මූල්ය ප්රතිසංස්කරණ හමුවේ රටේ සාමාන්ය ජනතාව උපයන පුද්ගල ආදායමේ සිට එදිනෙදා පාරිභෝගිකයා මිලදී ගන්නා බිස්කට්, පිසින ගෑස් සිලින්ඩරය සහ සබන් කැටය දක්වා සෑම අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවාවකම බදු ප්රතිශතයන් රජය විසින් අඛණ්ඩව ඉහළ නංවා ඇති පසුබිමක, දුම්වැටි (සිගරට්) සඳහා පමණක් හාත්පසින්ම වෙනස් සහ ලිහිල් ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කරමින් එහි සැබෑ බදු ප්රතිශතය රහසිගතවම පහත වැටීමට ඉඩහැර ඇති ආකාරය පිළිබඳව ආර්ථික විද්යාත්මක දත්ත විශ්ලේෂණයන් ඇසුරින් කරුණු රැසක් අනාවරණය වී තිබේ. 2021 වසරේ සිට 2026 වත්මන් වර්ෂය දක්වා කාලය තුළ සමස්ත රටම අධික බදු බරින් මිරිකෙද්දී, දුම්වැටි සමාගම් වෙත මෙලෙස වක්ර බදු සහන ලැබීමට සැලැස්වීම දැඩි විවේචනයට ලක්ව ඇත.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) නිල ජාත්යන්තර නිර්දේශයන්ට අනුව සිගරට් එකක අවසාන සිල්ලර මිලෙන් සියයට 75ක්ම (75%) රජයට අයවන බදු විය යුතු වුවද, ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් දුම්වැටි බදු ප්රතිශතය පවතින්නේ සියයට 66.8ක් (66.8%) වැනි ඉතා පහළ මට්ටමකය. ජාත්යන්තර ප්රමිතීන් සහ මෙරට පවතින සැබෑ බදු අනුපාතය අතර පවතින මෙම බරපතළ ප්රතිපත්තිමය පරතරය හේතුවෙන් 2026 වර්ෂය තුළදී පමණක් රජයේ මහා භාණ්ඩාගාරයට අහිමි වී ඇති Foregone revenue හෙවත් අතහැර දැමූ සෘජු බදු ආදායම රුපියල් කෝටි 1,730කි (LKR 17.3 Billion).
ආර්ථික විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මූල්ය හිඟකම් පවසමින් රජය විසින් මඟහරිනු ලබන අතිශය තීරණාත්මක සමාජ සුභසාධන ව්යාපෘති රැසක් සඳහා මෙම අහිමි වූ මහා ධනස්කන්ධය ඉතාමත් පහසුවෙන් යෙදවීමට අවස්ථාව තිබූ බවයි. ලැබී ඇති දත්ත අනුව, දුම්වැටිවලින් අයකර නොගත් මෙම රුපියල් බිලියන 17.3ක මුදල මෙරට පෞද්ගලික අංශයේ සේවය කරන අහිංසක මවුවරුන්ගේ ප්රසූත නිවාඩු ප්රතිලාභ (Maternity leave benefits) ගෙවීම සඳහා වැයවන සමස්ත ඇස්තමේන්තුගත පිරිවැය මෙන් 2.4 ගුණයකට සමාන වන අතර, රටේ මන්දපෝෂණය පිටුදැකීම වෙනුවෙන් වෙන්කරන ජාතික පෝෂණ අයවැය (Nutrition budget) මෙන් 1.3 ගුණයක අතිවිශාල මුදලකි. සාමාන්ය ජන ජීවිතය බදු බරින් අඩපණ කරද්දී, දුම්කොළ සමාගම්වල ලාභාංශ ආරක්ෂා වන පරිදි සිගරට් පැකට්ටුවක බදු ප්රතිශතය රහසින්ම පහත වැටීමට ඉඩහැරීම බරපතළ මූල්යමය හා සෞඛ්යමය ප්රතිපත්තිමය පරාජයක් බව ආර්ථික විද්යාඥයෝ වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරති.
