ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් බදු ප්රතිපත්තියේ පවතින බරපතළ පරස්පරතාවයක් සහ ගැටලුකාරී තත්ත්වයක් මතු කරමින්, ප්රකට පර්යේෂණ ආයතනයක් වන “වෙරිටේ රිසර්ච්” (Verité Research) ආයතනය සහ PublicFinance.lk වෙබ් අඩවිය විසින් විශේෂ දත්ත ප්රස්ථාරික (Infographic) සටහනක් නිල වශයෙන් ප්රසිද්ධියට පත් කර තිබේ. මෙමගින් පෙන්වා දෙන්නේ රටේ පොදු මහජනතාව එදිනෙදා පරිභෝජනය කරන අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හා සේවා මත පනවන බදු ප්රතිශතයන් අතිශය ඉහළ මට්ටමකින් වැඩි වෙද්දී, සිගරට් (දුම්වැටි) සඳහා අයකරනු ලබන සැබෑ බදු ප්රතිශතය කැපී පෙනෙන ලෙස පහත වැටී ඇති බවයි.
නිල දත්ත විශ්ලේෂණයන්ට අනුව, මෑතකාලීන බදු සංශෝධන හමුවේ දුම්වැටි මත පනවා ඇති සමස්ත බදු ප්රතිශතය (Tax share on cigarettes) සියයට 7.2ක ප්රමාණයකින් (-7.2 ppt) පහත වැටී ඇත. නමුත් ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් අයුරින් වැට් බද්ද (VAT) ඇතුළත් වන අනෙකුත් බහුතරයක් පොදු භාණ්ඩ (උදාහරණ ලෙස: ගෑස් සිලින්ඩර, දේශීයව නිෂ්පාදිත බිස්කට් සහ සබන් වර්ග) සඳහා අයකරන බදු ප්රතිශතය සියයට 7.8ක අතිශය ඉහළ මට්ටමකින් (+7.8 ppt) වැඩි වී තිබේ.
මෙම දත්ත ගණනය කිරීම් සඳහා මූලාශ්ර ලෙස ද මැල්, රාජකුලේන්ද්රන් සහ වීරසිංහ යන පර්යේෂකයන් විසින් (2025) වසරේදී සිදුකරන ලද “දුම්වැටි බදුකරණය: දුම්වැටි බදු අනුපාත රහසිගතව අඩු කිරීම” (Cigarette Taxation: Stealth Reduction of Cigarette Tax Rates) නැමැති වෙරිටේ රිසර්ච් පර්යේෂණ වාර්තාව සහ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ දෛනික මිල වාර්තා (Central Bank of Sri Lanka Daily Price Report) යොදාගෙන ඇත. සිගරට් සඳහා අයකරන නිෂ්පාදන බදු (Excise Tax), වැට් බදු (VAT) සහ සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL) යන සියල්ලේම එකතුව සිල්ලර මිලෙහි ප්රතිශතයක් ලෙස ගත් කල, කාලයත් සමඟ දුම්වැටි මත පනවන සැබෑ බදු බර අඩු වී ඇති බව මෙමගින් නිල වශයෙන් සනාථ වේ.
අත්යවශ්ය භාණ්ඩ මත බදු පටවමින් දුම්වැටි වැනි සෞඛ්යයට අහිතකර නිෂ්පාදනයක් මත පවතින බදු ප්රතිශතය මෙලෙස රහසිගතව පහත වැටීමට ඉඩහැරීම පිළිබඳව ආර්ථික හා සමාජ විද්යාඥයන් රැසක් මේ වන විට රජයේ බදු ප්රතිපත්තිය දැඩි විවේචනයට ලක් කරමින් සිටිති.
