වර්තමාන ලෝකයේ තාක්ෂණය කොතරම් දියුණු වුවද, සියවස් හතක අතීතයකට හිමිකම් කියන ඇතැම් ස්ථාන අදටත් ලෝකයම මවිත කරන්නේ ඒවායේ ඇති අද්විතීය ඉතිහාසය නිසාමය. එංගලන්තයේ ඔක්ස්ෆර්ඩ් නුවර පිහිටි එක්තරා ඓතිහාසික ගොඩනැගිල්ලක් මේ වන විට සිය 750 වැනි උපන්දිනය සමරන්නේ, ලොව අතිශය දුර්ලභ දැනුම් සම්භාරයකට පණ ලබා දෙමිනි. 1276 වසරේදී කැන්ටබරිහි අගරදගුරුතුමාගේ විශේෂ නියෝගයකින් ඇරඹුණු මෙම ස්ථානය, එදා සිට අද දක්වාම තත්පරයකට හෝ අකර්මන්ය නොවී අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වීම ලෝක ඉතිහාසයේ විස්මිත සිදුවීමක් ලෙස සැලකේ. අප්රේල් 24 වන දිනට මෙම සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානය සනිටුහන් කළ මර්ටන් විද්යාලයීය පුස්තකාලය, වික්ටෝරියානු යුගයේ සිටම සංචාරකයින්ගේ නොමඳ ආකර්ෂණය දිනාගත් ස්ථානයකි.
මෙම පුස්තකාලය ආරම්භ වූ අවදියේ අද මෙන් පොත් රාක්ක තිබී නොමැති අතර, වටිනා පොත්පත් තැන්පත් කර ඇත්තේ විශාල ලී පෙට්ටි තුළ වීම සුවිශේෂී කරුණකි. පසුව එම පොත් මේස මත තබා යකඩ දාමවලින් සම්බන්ධ කර තිබූ අතර, බ්රිතාන්යයේ ප්රථම වතාවට පොත් රාක්කවල “සිරස් අතට” තැබීමේ ක්රමය හඳුන්වා දුන්නේද මෙම මර්ටන් පුස්තකාලයයි. වර්තමානයේ දාම භාවිතා කරන්නේ ප්රදර්ශනය සඳහා පමණක් වුවද, 13 වන සියවසේ භාවිතා කළ එම මුල් පෙට්ටිය සහ 1370 වසරේ ඉදි කළ මධ්යකාලීන කාමරය අදටත් එහි සුරක්ෂිතව පවතී. 15 වැනි සියවසේ මුද්රිත ‘The Canterbury Tales’ වැනි අතිශය දුර්ලභ පොත්පත් සහ අලංකාර වර්ණවත් වීදුරු ජෙලැක්කවලින් සමන්විත මෙම පුස්තකාලය, ඇතැම් විද්වතුන් විසින් “ලොව පැරණිතම පුස්තකාලය” ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි.
මෙහි ඇති පුදුමසහගතම කරුණ වන්නේ වසර 750ක් ගතවී ඇතත්, වර්තමානයේ අධ්යාපනය ලබන ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්යාලයේ සිසුන් අදටත් මෙම ඓතිහාසික මධ්යකාලීන කාමරය තම අධ්යයන කටයුතු සඳහා සක්රීයව භාවිතා කිරීමයි. සුප්රසිද්ධ ලේඛිකාවන් පවා මෙහි ඇති පුරාණ ලී වහලය සහ ඒ අවට විසිරී ඇති “පුරාණ දූවිලි සුවඳ” ගැන අතිශය සංවේදීව තම දිනපොත්වල සටහන් කර තිබීමෙන් මෙහි ඇති වටිනාකම මැනවින් පැහැදිලි වේ. යුග ගණනාවක් පුරා දැනුම සොයා යන මිනිසාට සෙවණ දුන් මෙම මර්ටන් පුස්තකාලය, හුදෙක් ගොඩනැගිල්ලක් නොව ශිෂ්ටාචාරයේ නොමැකෙන මතක සටහනකි. සියවස් හතකට එපිට අතීතය සහ වර්තමාන තාරුණ්යය එකම වහලක් යට මුණගැහෙන මේ විස්මිත ස්ථානය දැනුමේ සැබෑ අභිමානයයි.
