ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දුම්කොළ පාලනය පිළිබඳ ජාත්යන්තර සම්මුතිය (WHO Framework Convention on Tobacco Control – FCTC) බලාත්මක කරමින් ඊට අත්සන් තැබූ ආසියාවේ ප්රථම රට සහ ලෝකයේ සිව්වැනි රට බවට පත්වෙමින් 2003 වසරේ නොවැම්බර් මාසයේදී ශ්රී ලංකාව ලබාගත් ඓතිහාසික ප්රගතිය, වත්මන් දුම්වැටි බදු ප්රතිපත්තිය හේතුවෙන් බරපතළ ලෙස පලුදු වී ඇති බව “වෙරිටේ රිසර්ච්” (Verité Research) ආයතනයේ අවසාන ආර්ථික විග්රහය මගින් පෙන්වා දී තිබේ. එම ජාත්යන්තර සම්මුතියේ 6 වැනි වගන්තියට (Article 6 Guidelines) අනුව, රටේ පවතින උද්ධමනය (Inflation) සහ පුද්ගල ආදායම් වර්ධනයට (Income growth) සාපේක්ෂව සිගරට් මිල සහ බදු ප්රතිශතයන් ද අඛණ්ඩව ඉහළ නැංවිය යුතු බවට ශ්රී ලංකාව ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් එකඟ වී තිබේ. එමෙන්ම, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) විසින් මෙරටට ලබාදී ඇති තාක්ෂණික උපදෙස් මාලාව තුළ ද දුම්වැටි බදු උපරිම මට්ටමක පවත්වා ගත යුතු බවට වන කොන්දේසි ඇතුළත් වන නමුත්, 2018 සිට 2026 දක්වා වූ නිල දත්ත පද්ධතිය පරීක්ෂා කිරීමේදී රජය එම ජාත්යන්තර පොරොන්දු සහ බැඳීම් සියල්ල මුළුමනින්ම පැහැර හැර ඇති බව පැහැදිලි වේ.
වත්මන් ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ හමුවේ ශ්රී ලංකාව සිය මෑත කාලීන ඉතිහාසයේ වැඩිම බදු ප්රමාණයක් සාමාන්ය ජනතාවගෙන් එකතු කරමින් සිටින පසුබිමක, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය නිර්දේශ කරන සියයට 75ක (75%) දුම්වැටි බදු අනුපාතය නැවත ස්ථාපිත කිරීම හරහා පමණක් රජයට වසරකට රුපියල් බිලියන 17.3ක (රුපියල් කෝටි 1,730ක) අතිරේක ජාතික ආදායමක් ක්ෂණිකව උපයා ගත හැකි බව ආර්ථික විද්වතුන් පෙන්වා දෙති. මෙම මූල්ය ප්රතිසංස්කරණය සිදුකිරීම සඳහා කිසිදු නව බදු ක්රමවේදයක් (Tax instrument) හෝ අලුත් පාර්ලිමේන්තු පනත් කෙටුම්පතක් අවශ්ය නොවන අතර, අත්යවශ්ය භාණ්ඩ මිලදී ගන්නා මෙරට කිසිදු පොදු පුරවැසියෙකුට හෝ පවුලකට ඉන් අමතර වැය බරක් පැටවෙන්නේ ද නැත. මෙහිදී සිදුවන එකම වෙනස වන්නේ, මෙතෙක් කල් රජයේ නිහඬතාවය හේතුවෙන් බහුජාතික දුම්කොළ සමාගම සූරාකෑ අසීමිත ලාභ ප්රතිශතය (Company profits) පමණක් සුළු වශයෙන් පහත වැටීමයි.
වත්මන් ශ්රී ලංකාව මුහුණ දී ඇති මූල්ය අර්බුදය හමුවේ, ක්රියාත්මක කිරීමට මෙතරම් සරල, ජාත්යන්තර සහ දේශීය විද්වතුන්ගේ පූර්ණ සහයෝගය ලැබුණු සහ රාජ්ය භාණ්ඩාගාරයට අතිශය වාසිදායක වන වෙනත් කිසිදු ආර්ථික ප්රතිපත්තියක් නොමැති තරම්ය. රටේ පවතින අනෙකුත් සෑම අත්යවශ්ය භාණ්ඩයක් හා සේවාවක් මතම උපරිමයෙන් බදු පැනවීමට දැනටමත් තීරණය කර ඇති වත්මන් රජය, මහා පරිමාණයෙන් ලාභ ලබන බහුජාතික දුම්කොළ සමාගම වෙත පමණක් මෙලෙස රහසිගතව සහනාධාර (Tax subsidy) සැපයීම වහාම නතර කළ යුතුය. ජාතික ධනය විදේශයන්ට ඇදී යාම වළක්වා, මහජන සෞඛ්යය හා රාජ්ය ආදායම ශක්තිමත් කිරීම වෙනුවෙන් සිගරට් බදු ප්රතිශතය වහාම සියයට 75 දක්වා ඉහළ නැංවීමට රජය ප්රායෝගිකව පියවර ගත යුතු කාලය එළඹ ඇතැයි විද්වතුන් අවධාරණය කර සිටිති.
