“අලංකාර මුහුණුවර පිටුපස ඇති සැබෑ අනතුර හෙළිදරව් කරමු – නිකොටින් සහ දුම්කොළ ඇබ්බැහියට එරෙහි වෙමු” යන තේමාව පෙරදැරි කරගනිමින් 2026 ලෝක දුම්කොළ විරෝධී දිනය (World No Tobacco Day 2026) නිල වශයෙන් සමරනු ලබන අතර, මෙරට පාසල් දරුවන් සහ තරුණ පරපුර ඉලක්ක කරගනිමින් දුම්කොළ සමාගම් දියත් කර ඇති නවතම “ඩිජිටල් වෙළඳ මාෆියාව” පිළිබඳව ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) ශ්රී ලංකාවට විශේෂ අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර තිබේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ ශ්රී ලංකා නියෝජිත වෛද්ය රාජේෂ් සම්භාජිරාඕ පාණ්ඩව් මහතා අවධාරණය කරන්නේ, සාම්ප්රදායික දුම්වැටිවලින් බැහැරව විවිධ ප්රණීත රසයන් (Flavors), ආකර්ෂණීය ඇසුරුම් සහ සමාජ මාධ්ය (Social Media) අවභාවිත කරමින් නව පරපුර ඇබ්බැහි කරවීමට ජාවාරම්කරුවන් කටයුතු කරන බැවින්, දුම්කොළ හා මද්යසාර පිළිබඳ ජාතික අධිකාරී (NATA) පනත වහාම වත්මන් ඩිජිටල් යුගයට ගැළපෙන පරිදි යාවත්කාලීන කළ යුතු බවයි.
ගෝලීය වශයෙන් වයස අවුරුදු 13ත් 15ත් අතර පසුවන බාලවයස්කාර දරුවන් මිලියන 40කට අධික පිරිසක් දැනටමත් දුම්කොළ නිෂ්පාදනවලට ගොදුරු වී ඇති අතර, 2026 මැයි මාසයේදී ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය නිකුත් කළ ප්රථම ගෝලීය වාර්තාව මඟින් හෙළිදරව් කර ඇත්තේ “නිකොටින් පැකට්” (Nicotine Pouches) සහ විද්යුත් දුම්වැටි (E-cigarettes/Vapes) කිසිදු නීතිමය බාධාවකින් තොරව ලෝකයේ රටවල් 160ක පමණ අන්තර්ජාලය හරහා ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස අලෙවි වන බවයි. ශ්රී ලංකාවේ පවතින තත්ත්වය සලකා බැලීමේදී, GATS 2020 සමීක්ෂණයට අනුව මිලියන 3.2ක් වන (වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 19.4%ක්) සමස්ත දුම්කොළ පාරිභෝගිකයන්ගෙන් අඩකටත් වඩා දුම් නොදමන දුම්කොළ (Smokeless Tobacco – SLT) සහ ගෘහ කර්මාන්ත ලෙස නිපදවන නීති විරෝධී නිෂ්පාදන සඳහා ඇබ්බැහි වී සිටින අතර, සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ සිදුවන ප්රවර්ධන නිසා වර්තමානය වන විට පාසල් සහ ටියුෂන් පන්ති ආශ්රිතව ‘වේප්’ (Vapes) ව්යාප්තිය දරුණු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
ශ්රී ලංකාව මීට පෙර දුම්කොළ පාලනය අතින් කලාපීය වශයෙන් ඉදිරියෙන් සිටියද, වත්මන් නීතියේ පවතින බරපතල හිඩැස් (Policy Gaps) හේතුවෙන් එම ජයග්රහණ ආපසු හැරෙමින් පවතින බව සෞඛ්ය අංශ පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම තරුණයන්ට සහ පාසල් සිසුන්ට ඉතා පහසුවෙන් මිලදී ගත හැකි “තනි සිගරට් වැටි” (Single cigarette sticks) අලෙවිය තහනම් කිරීමට මෙතෙක් නීති සම්පාදනය කර නොමැති අතර, දුම්වැටිවල ආකර්ෂණය නැති කරන “සම්මත අවවාදාත්මක ඇසුරුම්කරණය” (Plain Packaging) ද ලංකාව තුළ මෙතෙක් ක්රියාත්මක කර නොමැත. මීට අමතරව, වේරිටේ රිසර්ච් (Verité Research) ආයතනය පෙන්වා දෙන පරිදි, රජය විසින් වැට් බදුවලින් ජනතාව තලද්දී සිගරට් මිලෙහි අඩංගු බදු ප්රතිශතය 75% ජාත්යන්තර මට්ටමේ සිට 66.8% දක්වා රහසින් කපාහැරීම (Stealth Reduction) හේතුවෙන් මේ වසරේදී පමණක් රජයට රුපියල් කෝටි 1,730ක දැවැන්ත ආදායමක් අහිමි වී, එම මුදල් දුම්කොළ සමාගමේ ශුද්ධ ලාභය බවට පත්ව ඇත. මේ හේතුවෙන්, අනාගත පරපුර මාරාන්තික ඇබ්බැහියෙන් මුදාගැනීම සඳහා NATA පනත වහාම සංශෝධනය කර, තනි සිගරට් අලෙවිය සහ ඩිජිටල් ප්රචාරණයන් සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරමින්, සිගරට් බදු ප්රතිශතය වහාම 75% දක්වා ඉහළ නැංවීමට රජය කටයුතු කළ යුතු බව ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය අවධාරණය කරයි.
