සෑම වසරකම මැයි 31 වනදාට යෙදෙන ලෝක ගිරවුන්ගේ දිනය (World Parrot Day) නිමිත්තෙන්, ලොව පුරා වනාන්තරවල ජීවත් වන මෙන්ම මිනිසුන් භාරයේ සුරතලුන් ලෙස සිටින ගිරවුන් මුහුණ දෙන විවිධ තර්ජන පිළිබඳව සහ උන් ආරක්ෂා කරගැනීමේ වැදගත්කම පිළිබඳව “පරිසර සමාගම” (Company of Environment) විසින් විශේෂ දැනුවත් කිරීමක් සිදුකර තිබේ. මෙම විශේෂ දිනය ප්රකාශයට පත් කරන ලද්දේ 2004 වසරේදී “World Parrot Trust” නම් ලෝක ගිරවුන් සුරැකීමේ සංවිධානය විසිනි. වර්ණවත් බව, බුද්ධිමත්කම සහ මිනිස් කටහඬවල් අනුකරණය කිරීමේ හැකියාව නිසා ලොව පුරා ගිරවුන් විශේෂ 350 කට වඩා ජනප්රිය වී ඇති අතර, වර්තමානය වන විට ඉන් තුනෙන් එකක් පමණ වඳවීමේ තර්ජනයට සෘජුවම මුහුණ පා සිටී. නීතිවිරෝධී සත්ව වෙළඳාම, මහා පරිමාණයෙන් වනාන්තර විනාශ කිරීම නිසා වාස්ස්ථාන අහිමි වීම සහ දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් ආහාර හිඟ වීම උන් මුහුණ දෙන ප්රධානතම තර්ජන වෙයි.
ශ්රී ලංකාව සලකන විට මෙරටින් ගිරවුන් කුලයට (Psittacidae) අයත් විශේෂ 5 ක් වාර්තා වන අතර, මින් විශේෂ 4 ක් දිගු වලිග සහිත “පැරකීට්” (Parakeets) ගණයටත්, අනෙක් විශේෂය කෙටි වලිගයක් සහිත කුඩා “ලොරිවීට්” (Lorikeet) විශේෂයටත් අයත් වේ. මෙම පක්ෂීන් අතරින් විශේෂ 2 ක් ශ්රී ලංකාවටම ආවේණික (Endemic) වීම සුවිශේෂී කරුණකි. ශ්රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික පළමු විශේෂය වන්නේ සෙන්ටිමීටර 13 ක් පමණ ඉතා කුඩා, තද කොළ පැහැති ශරීරයක් සහ දීප්තිමත් රතු පැහැති හිස් මුදුනක් සහිත ශ්රී ලංකා ගිරාමලිත්තා හෙවත් පොල් ගිරවාය (Sri Lanka Hanging Parrot). ගස්වල අතු මත උඩුයටිකුරුව එල්ලී සිටීමට ප්රිය කරන මෙම පක්ෂියාගේ රුව ශ්රී ලංකාවේ රුපියල් 1000 නෝට්ටුවේ ද ඇතුළත් කර තිබේ. ලංකාවට ආවේණික අනෙක් විශේෂය වන්නේ මයිනෙකුගේ ප්රමාණයට සමාන, නිල්-අළු පැහැති හිසක් සහ පිට ප්රදේශයක් සහිත ශ්රී ලංකා අළු ගිරවාය (Layard’s Parakeet). උන් ප්රධාන වශයෙන් කඳුකර සහ තෙත් කලාපීය ඝන වනාන්තරවල ජීවත් වන ඉතා වේගයෙන් පියාසර කරන පක්ෂි විශේෂයකි.
මීට අමතරව ලංකාවේ ඕනෑම ප්රදේශයකින් දැකිය හැකි, රංචු වශයෙන් ජීවත් වන වඩාත්ම සුලභ දේශීය පක්ෂි විශේෂය වන්නේ රෑන ගිරවාය (Rose-ringed Parakeet). උන්ගේ පිරිමි සතුන්ගේ බෙල්ල වටා රෝස සහ කළු පැහැති මාලයක් පිහිටා තිබීම විශේෂත්වයකි. අනෙක් දේශීය විශේෂය වන පඬු ගිරවා (Plum-headed Parakeet) ඉතාමත් අලංකාර වර්ණ සංකලනයක් සහිත පක්ෂියෙකු වන අතර, පිරිමි සතාගේ හිස තද රෝස හෝ දම් පැහැති වන අතර ගැහැණු සතාගේ හිස ලා අළු පැහැයක් ගනී. ශ්රී ලංකාවේ හමුවන විශාලතම ගිරවා විශේෂය වන්නේ සෙන්ටිමීටර 50 ක් පමණ දිගැති ලබු ගිරවාය (Alexandrine Parakeet). රෑන ගිරවාට සමාන වුවද උරහිස් මත කැපී පෙනෙන රතු පැහැති ලපයක් පිහිටීමෙන් උන් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි නමුත්, වර්තමානයේ වාස්ස්ථාන අහිමි වීම සහ පැටවුන් දඩයම් කිරීම නිසා මොවුන්ගේ ගහනය තරමක් අවදානමට ලක්ව ඇත.
වනාන්තරවල බීජ ව්යාප්තිය (Seed dispersal) මඟින් පරිසර පද්ධතිය සමතුලිතව තැබීමට ගිරවුන් විශාල මෙහෙයක් ඉටු කරන අතර, උන් කූඩුවල දමා හුරතල් කිරීමට වඩා ස්වාභාවික පරිසරය තුළ නිදහසේ පියාසර කළ යුතු සතුන් කොටසක් බව “පරිසර සමාගම” සිහිපත් කරයි. ශ්රී ලංකාවේ වනජීවී නීතියට අනුව ලංකාවේ වෙසෙන කිසිදු දේශීය හෝ ආවේණික කුරුළු විශේෂයක් කූඩු කර තැබීම හෝ සුරතලුන් ලෙස විකිණීම සපුරා තහනම් වන අතර එය දඬුවම් ලැබිය හැකි බරපතළ වරදකි. මෙම වටිනා පක්ෂි සම්පත අනාගත පරපුර උදෙසා රැක ගැනීම පරිසර ලැදි සැමගේම වගකීමක් බව ඔවුහු වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරති.
මුලාශ්ර – “පරිසර සමාගම” (Company of Environment) නිල පණිවිඩය
